Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Манăн асанне мана питĕ кăсăклă халапсем каласа пама юратать. Сире те каласа парам-ха. Интереслĕ пулĕ-и вăл — пĕлместĕп, çапах та вулама ан ӳркенĕр.

Пысăк мар ялта пĕр хĕр пурăннă. Унăн тăватă йăмăкĕ тата шăллĕ пулнă. Хĕр упраçа Телейпи тесе чĕннĕ. Вăл питĕ илемлĕ, тирпейлĕ те таса, хитре чакăр куçлă, çемçе саслă, вăрăм хура çӳçлĕ пике пулнă. Телейпи кунĕпе пахчара, кил-çуртра ĕçленĕ. Кĕçĕнннисемпе те лармалла, апат-çимĕç те хатĕрлемелле, выльăх-чĕрлĕхе те пăхмалла. Ашшĕ пулнă-ха, анчах та вăл пĕр çул каялла чирлесе вилнĕ. Амăшĕ ăçта, унпа мĕн пулнине ашшĕ пĕрре те каласа паман.

Пĕррехинче, ĕçлесе ывăннă хыççăн, килтисем пурте çывăрса кайсан Телейпи Çавал юхан шывĕ еннелле утнă. Çак юхан шыв хĕррипе тĕлĕнмелле хитре тавралăх иккен: çаран çинче тем тĕрлĕ капăр чечек ӳсет, вĕсем çийĕн чĕвĕлти кайăксем юрласа çаврăнаççĕ. Хĕвел хĕртнĕçемĕн Çавал хăй патне шыва кĕрсе уçăлмашкăн илĕртет. Акă кунтах хăйĕн вăрăм çулçиллĕ турачĕсемпе пĕркенсе пĕр йăмра ларать. Телейпи çак йăмра айĕнче час-час хăй амăшĕсĕр ӳснишĕн кулянса куççуль тăкать.

Каç. Тĕттĕм. Сывлăш уçă та таса. Курăк йĕпе те сивĕ. Акă çуртра çутă сӳнчĕ. Шур кĕпеллĕ Телейпи пӳртрен тухрĕ. Çара урисемпе тăпăлтаттарса йăмра патне çитсе ларчĕ. Тарăн шухăша путнă Телейпи хăй мĕн вăхăтра йăмра патне çитсе ларнине те сисмерĕ. Хăйне мĕнле йывăр пулни çинчен ӳкĕтлесе йĕме пуçларĕ, Турăран пулăшу чĕнсе юхан шыв çыранĕ умне ӳкрĕ.

Малалла

Хăмла çырли сан туту.

Çеçпел сăнлă сан куçу.

Юхса пырать сан утту...

Сан çинчен çеç калаçу.

Калаçăву та тату.

Шăнкăрав пек сан сассу.

Ятучăн та — юрату...

Сан çинчен çеç калаçу.

Аннем пулчĕ сан аннӳ.

Аттем пулчĕ сан аçу.

Ан аркантăр пĕрлешӳ...

Сан çинчен çеç калаçу.

Елчĕкренех тата пур тепĕр каччă,

Ӳкерчĕк муталать роман çырма.

Эп Эктеле Наманганра курсаччĕ,

Шупашкарта куравĕ çук тем-ма...

Чăваш сăрлавĕн сумлă апогейĕ —

Çăра, кĕрнеклĕ, чĕмсĕркке Агеев.

Вăт вăл — чăваш-тăк чăнласа чăваш,

Вăл эсĕ мар, ун хăйĕн антураж!

Фламандире те пулнă пек курнать вăл,

Çӳренĕ пек те ĕлĕк Грецире...

Ах, пултарать-тĕк пултарать вĕт, явăл,

Куçпăванла ярса илет сĕре!

1

Тĕлленмен те... Тĕлĕнтерчĕç, —

Хыпар çитрĕ ăнсăртран:

Ман ята та пичетлерĕç

Кăçал пысăк хаçатра.

Сăн та çапăнчĕ. Сухалăм

Тухнă ытлашши япшар.

Хаçата тытса вуларăм,

Тĕрĕс çырнă, суйса мар.

Карчăк сăмсине тĕртетĕп,

Хам ыйтатăп майĕпе:

— Старикку сан сĕтĕрнет-и

Килсĕр йытă урипе? —

Вăл мана çапла хăртатчĕ,

Тăвансемĕр, куллен-кун.

Халь ак пусăрнчĕ пăртакçă.

Хамăн та лăпланчĕ чун.

Çулсен шучĕ пур-ха манăн,

Ĕнтĕ — утмăл çиччĕре...

Утнă-çке, пайтах таптанă

Аслă, тӳсĕмлĕ çĕре.

Анчах çук, иртмен-ха ĕмĕр!..

Мухтанмасăр каласан,

Хам ĕçре эп, тăвансемĕр,

Хама майлă партизан.

Эп чăлаххăн çуралман çав,

Ĕмĕр кăххăм ӳсĕрмен.

Чунăмпа эп — йăлт сунарçă,

Ку килет вăл yесĕлрен.

Ĕç нумай, паллах, колхозăн —

Ферминче те уйĕнче.

Вăй хурса ĕçле, ан усăн

Тăван халăх мăйĕнчен.

Малалла

Пĕр хитре хĕр ача пурăннă. Вăл Натали ятлă пулнă тет. Натали çемьере пĕччен ӳснĕ, çавăнпа та ашшĕ-амăшĕ ăна питĕ юратнă, уншăн нимĕн те шеллемен, унăн кашни ĕмĕтне пурнăçланă. Натали вырăнĕнче тепĕр ача пулсан ачашлансах каймалла, анчах та Натали çав тери сăпайлă та ĕçчен хĕр ача пулнă, унăн ачашланса ларма вăхăчĕ те пулман, вăл пахчара аппаланма юратнă, чечек йăранĕсем çумланă, чечексене шăварнă, хурлăхан тĕмисене çум-курăкран тасатнă, ӳкнĕ пан улмисене пуçтарнă , пахчана тирпейлесех тăнă.

Натали пахчари йывăçсемпе калаçма юратнă, вĕсемпе канашланă, чуна тунсăх пусса илсен ăна уçма пахчана васканă, тăванĕсене пустуй кулянтарас килмен унăн. Йывăçсем ăна ăнланнă, хĕр ачана лăплантарма тăрăшнă, Натали каллех савăнăçлăн кулма пуçланă. Малтанах Натали хăй йывăçсемпе калаçнинче нимĕн тĕлĕнмелли те курман, анчах та çитĕннĕçемĕн çакă ăна тĕлĕнтерме пуçланă: никам та йывăçсен чĕлхине ăнланмасть, хĕр ачашăн вара йывăçсем чи çывăх туссем.

Натали вăрман урлăри ялта пурăнакан кукамăшĕ патне хăнана çӳреме юратнă. Килте ĕçсем нумаййипе вăл ку эрнере кукамăш патне каяймарĕ. Пĕр ирхине Натали çула пуçтарăнчĕ, ирхи апат çисе амăшне тав турĕ, кукамăш патне кайма тухрĕ.

Малалла

Ки-как! Ки-кай хуркайăксем

Вĕçеççĕ кăнтăра.

Кĕç сивĕтет, мăнтарăнсем,

Йĕретĕр? Шăнтăра?

Ки-как! Ки-как! хуркайăксем

Кĕтетпĕр каялла!

Вĕçсе анаççĕ тĕкĕсем, —

Çакланчĕç ман алла.

Ки-как! Ки-как! хуркайăксем,

Тепре тĕл пуличчен!

Тăван çĕршыв элчийĕсем,

Ан юлăр çеç пĕччен...

Пĕлетĕп, тăшман эсĕ маншăн,

Пĕлетĕп, эп саншăн тăшман.

Пĕлетĕп, çул хупă тăшманшăн,

Уçмашкăн ăна тăрăшман.

Çур ĕмĕр иртсен тин ăнлантăм

Кун пек пулмалла маррине.

Ăнлантăм та питĕ хурлантăм, —

Кĕтме шанчăк çук ыррине.

Çĕр Чăмăрĕ лысăк та анлă,

Пурне те кĕтес çитмелле.

Этем этемпе тус-тăванлă

Пулма, лурăнма пĕлмелле.

Санран каçару эп ыйтатăп:

— Каçар, пултаратăн пулсан!..

Чăпар пуçăма эп таятăп,

Ăшра йывăр шухăш юлсан.

Мана çак шайран ăнлансассăн,

Ыйтсассăн, ман пек, каçару, —

Паян эп сывламăттăм ассăн,

Ку пулĕ — паха пуçару.

Ун чух тăшман мар эпĕ пулăп, —

Çулти тус-тăван та юлташ.

Туспа юлташ пур чух çын — Улăп,

Ютри те сана хурăнташ.

Мана ан кӳрентер.

Сив сăмах авăрне ăнсăртран ан пытар.

Мана ан кӳрентер.

Çума-çумăн тăрса малаллах утăмлар.

Мана ан кӳрентер.

Пурнăç тени асамлă пулăм. Ан васка.

Мана ан кӳрентер.

Чăн ара, мăкланать ялан выртан каска.

Мана ан кӳрентер.

Çур ĕмĕр пурăннă çынна ан кӳрентер.

Мана ан кӳрентер.

Эп пулнă. Пурăнасшăн-ха. Ан кӳрентер...

Тимĕр Александров ӳнерçе

Тăмпа вылять те — кĕлетке пулать,

Хăма чутлать те — сăн килсе тухать.

Çур ĕмĕрте хускатайман ĕçе вăл

Туса та хучĕ тăм вылятнăçемĕн...

Чунĕ вĕри, алли вăр-вар пирки те

Ăна эп хисеплетĕп халĕ питĕ.

Вăл калăпланă асăну хăми

Сана курма, Пасарлă ял хăни!

...Чĕлхеçĕ лартнă аслă çурт çинче

Ялти ӳнерçĕн чапĕ те çиçет!

2000, нарăс, 11.

В.Г.Егоров 120 çулĕ.