Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Кăшал ялĕ пысăках мар. Унта урамĕ те виççĕ кăна. Çапах та ку ялăн та хăйĕн историйĕ, çыннисем, йăли-йĕрки, уявĕ… Ялти кашни çыннăн хăйĕн кун-çулĕ, ĕçĕ-хĕлĕ, шухăш-кăмăлĕ, хуйхи-суйхи, савăнăçĕ… Пурнăç кустăрми кулленех çаврăнать, çаврăнать, çаврăнать… Пĕр тикĕс çавăрăнсан татахчĕ. Çук вĕт! Кама мĕнле шăпа пӳрнĕ — çавна курмах тивет. Унран ниçта та тарса хăтăлаймăн.

Çамкка та чиперех пурăнкалатчĕ-ха. Арăмĕпе иккĕшĕ пĕр ывăл ӳстеретчĕç. Вĕсен пĕртен-пĕр ывăлĕ Туймет тапчăм ӳссе çитĕнчĕ, пулăшакан та пулчĕ.

Çамкка хăй ывăлĕ валли çĕнĕ çурт хăпартса лартма ĕмĕтленетчĕ. Ашшĕ туса хăварнă пӳрчĕ кивелчĕ ĕнтĕ, ăшă тытми пулчĕ. Чăн-чăн арçыннăн çурт лартмалла теççĕ те, Çамкка та хăй ĕмĕрĕнче пĕр çурт çĕклесшĕн. Çĕнĕ çуртне вара аякка мар, кивви çумнех лартасшăн. Анчах пĕр чăрмав пур-ха: çурт лартас тенĕ вырăнта хулăн вулăллă, лаштра туратлă çӳллĕ йăмра кашласа ларать. Çамкка çамрăк чухнех пурччĕ çак йывăç. Миçе çул ларать-ши ĕнтĕ вăл пĕр вырăнта — никам та шутламан.

Çамкка пуçĕ çаврăнсах кайрĕ ĕнтĕ: шутлать, шутлать, шутлать… Кассан — каллех,.. касмасан — каллех... Çавах та йăмрана касса пăрахса çĕнĕ çурт çĕклес шухăш çĕнтерчĕ. Каланă — тунă. Виçĕ кун тăрмашрĕ Çамкка — йăмрана касса тирпейлерĕ. Касма касрĕ-ха та… Ахаль йывăç мар-çке вăл чăваш йăмри! Чĕрĕ вăл! Сывлать вăл! Сивĕре те, ăшăра та, çиллĕ çанталăкра та, аслати-çиçĕмре те хăйне сыхласа-упраса ларакан мăнаçлă йывăç. Турат çумне турат хушса, çулçă кăларса, çулçă тăкса хăй ĕмĕрне ирттерекен пархатарлă йывăç. Чăваш çыннин кулленхи пурнăçне сăнаса, унпа пĕрле е савăнса, е хурланса ларакан сăваплă йывăç. Тавралăха илем кӳрсе, сывлăша тасатса тăракан сиплĕ йывăç. Çынна хӳтлĕх паракан, чуна канăç кӳрекен ырă йывăç.

Малалла

Çурхи ир йăмрасен айĕнче

Савăнать çĕнĕ кун — çут тĕнче.

Çурхи ир — юрату,

Чунăма ырă ту,

Вăй парсам юрату яшлăха çуркунне,

Вăй кĕртсем юрату яш-кĕрĕмĕн чунне...

Чунăма ырă ту.

Çурхи кун йăмрасен тăрринче

Кайăксем шăратаç юррине,

Çурхи кун — юрату,

Чунăма ырă ту,

Пĕлтерсем савние эп ăна кĕтнине,

Юрату тĕнчинче иккĕн çеç çĕтнине...

Чунăма ырă ту.

Çурхи каç йăмрасен сулхăнне

Пухăнсан çамрăксем çуркунне,

Çурхи каç — юрату,

Чунăма ырă ту,

Систерсем варлине, чĕререн савнине,

Юрату çимĕçне ĕшнере татнине...

Чунăма ырă ту.

Ăраскал кур, тăван, ăраскал.

Ăраскал сун мана, ăраскал.

Кашниннех хăйне май ăраскал.

Ĕмĕре ирттерер ăраскал.

Ăраскал — тăван эсĕ пурри,

Ăраскал — ăрасна пурăнни.

Ăраскал — ăрат сывă пулни,

Ăраскал — ăраскаллăн кулни.

Ăраскал кур, тăван, ăраскал.

Эс телейлй пулни — ăраскал.

Тĕнчере пурăнни — ăраскал,

Ыр ята çĕртменни — ăраскал...

Йăлăм енче пурнать Палтай Микуçĕ,

Йăлттам алли-ури, чĕлхи, пит-куçĕ,

Чăн-чăн ăста, пĕртен пĕрре хуçа —

Çапать те кăларать çавра укçа!

Геннадий Фомирякова

Яп-яшă чух эпир кавалерист,

Мухтаннă чух кăштах авангардист...

А мĕн юлать-ха, тусăм, пирĕн хыççăн.

Ним юлмасан — кайран-малтан та хыçăн!

«Арçыннăн хăйĕн ĕмĕрĕнче ывăл çуратса ӳстермелле, çурт тумалла тата йывăç лартмалла», — тенĕ ĕлек ваттисем. Ман асатте вара, кун пирки, арçыннăн кăна мар, пурин те, тет. Çак сăмахсене ман асаттепе асанне кăна мар, аттепе анне те итлесе пурнăçласа пыраççĕ.

Эпĕ пирĕн çемьере çутçанталака юратса, йывăç курăка упраса тавралăх илемĕпе киленсе пурăннине мĕн пĕчĕкрен, анне пĕвĕнче ӳсне чухнех курнă. Ман аттепе анне пĕр-пĕринпе вунă çул хушши юратса килĕштерсе пурăннă хыççăн тин вĕсене турă мана парнеленĕ. Палах, чылай çул кĕтнĕ ачана пурте тĕрĕс тĕкел ӳссе кун çути куртăр тесе тăрăшнă. Çавна пула аннепе мана пурте упранă, пĕртте ĕçлеттермен. Çапах та, эпĕ анне пĕвĕнче çич уйăха çитсен, анне, килти пĕчĕк ĕçсене туманскер, алла кĕреçе тытса эрне хушши ĕçлет. Мĕн тăвать-ха вăл?

Пĕр ирхине анне хăйне япăх туйнине аттене пĕлтерет. Тухтăрсем патне çитсе килнĕ хыççăн та самайланман аннене ман асанне ял хĕрринчи ватă йăмра çумĕнчи пĕчĕк пӳртре пурăнакан юмăç карчăкки патне илсе каять. Леш тем тĕрлĕ курăк шывĕсем туса ĕçтерет, асамлă кăмпа тĕтĕмĕпе тĕтерет, юлашкинчен вара: «Сан, Лисук, уйăх тулнă кунсенче, эрне хушши, кашни кун пĕрер йывăç лармалла, вĕсем аван ӳсчĕр тесе тарăшмалла, вара ывăлу та вăхатра, чĕрĕ сывă çуралĕ», — тет.

Малалла

Тӳперен татăлса анчĕ

Ахах çăлтăр Çĕр çине.

Самантрах чăл-пар саланчĕ.

Сӳнчĕ. Мантăм ăçтине.

Çĕр çине çăлтăр ӳксессĕн

Ырă мара тетчĕç пуль.

Сан ĕмрӳ кĕске тесессĕн

Хăйпе хăй юхать куççуль.

Тӳперен татăлса аннă

Çăлтăр маншăн ан пултăр.

Тĕлĕкĕмре эп куляннă, —

Чăнлăхра йĕр ан юлтăр.

Хĕрарăмсен кăна пур теççĕ

Çак туйăма хăш-пĕрисем.

Ыранхине те-мĕн сисеççĕ

Вĕсен асамлă чĕрисем.

Чăнах, асамлă та хăватлă

Хĕрарăм туйăмĕ, чĕри.

Сăмахĕ çепĕç те сăваплă,

Питех те вырăнлă, вĕри.

Итле-итле чуна кантарăн,

Ăшша-и хирĕç кашни çын?

Çапла туять-и-ха, мăнтарăн,

Патвар пулсассăн та арçын?

Ĕмĕр иртет.

Чĕнмесĕр.

Илтмесĕр.

Пурпĕр мар-и?

Ĕмĕр иртет.

Ĕмĕр иртет.

Пĕлмесĕр.

Сисмесĕр.

Пурпĕр мар-и?

Ĕмĕр иртет.

Ĕмĕр иртет.

Курмасăр.

Чăрмавсăр.

Пурпĕр мар-и?

Ĕмĕр иртет.

Ĕмĕр иртет.

Пурпĕр мар.

Ĕмĕр иртет.

Яр тымар.

Ĕмĕр иртет.

Ят хăвар.

Ĕмĕр иртет...

Пур манăн пĕлĕш-тус Чаканарта —

Хуммаретсен ӳнерçĕ Хуначийĕ.

Ӳкернине аван (малти) карта

Лартса кăтартасси вăл — унăн чирĕ.