Малалла утар!

Чӗлхе саккунне тишкернӗ май...

■ 10.02.2010 12:15 | 5764 просмотров

Эсир Чӑваш Республикин чӗлхе саккунне вуланӑ-и? Эп вара вуламан. Халӗ вара тишкерсе тухас терӗм :)
Пуҫлас...

Забота о сохранении и развитии чувашского языка как важнейшего национального признака и основы всей духовной культуры возлагается на Чувашскую Республику.

Яваплисем — Чӑваш Ен президенчӗ, прваительство, министрсен кабинечӗ.

Сохранение и развитие чувашского языка выражается в законодательном закреплении его статуса, создании условий для активного его использования в государственной и общественной жизни, поддержании его высокого престижа, а также в принятии мер по его нормализации и научной разработке.

Далее...

[Добавить новый комментарий (4)]

«Тӑван Ен» ҫитменлӗхӗсем

■ 31.01.2010 12:55 | 5899 просмотров

Малтанхи ҫырӑва, «Тӑван Ен» лайӑхланни ҫинчен ҫырнине, Борис Чиндыков («Тӑван Ен» редакторӗ) хаҫатрах пичетлесе кӑларчӗ.
Паллах, хаҫат ҫитменлӗхсемсӗр мар. Вӗсем те пур. Халӗ вӗсене кӑтартасшӑн:
1. Терминсем. Чӑвашсем тахҫанах «сӑн ӳкерчӗк» сӑмаха пӗлеҫҫӗ, «ТЕ» вара темшӗн «фото ӳкерчӗк» сӗнет. //Халӗ 3-мӗш кӑларӑма пӑхнӑ май унта «сӑнӳкерчӗк» те тӗл пулчӗ...
2. Уйӑх ячӗсем. «Суварти» текех, кунта та, вырӑс ячӗсемпе усӑ кураҫҫӗ. Чӑваш ячӗсем пурӑнма тивӗҫ мар теҫҫӗ-ши? Кӑрлач, нарӑс — мӗн тери хитре ятсем! Ҫук, ку хаҫатсенче — январь, февраль, … Эпӗ хам сайтра пушшех те вырӑсла ячӗсене ҫырмастӑп.

Далее...

[Добавить новый комментарий]

«Капкӑн» та лайӑхланнӑ

■ 31.01.2010 11:17 | 4361 просмотров

Ӗнер кӑҫалхи «Капкӑнӑн» пӗрремӗш кӑларӑмне илтӗм. Хӑшӗ-пӗри ӑна алла маларах та илнӗ пулӗ (ҫынсен аллинче ытларикунах курнӑччӗ) — «Чӑвашпичет» киоскне вара ӗнер ҫеҫ ҫитнӗ.
Мӗнех, кӑштах лайӑхланнӑ. Мана ку журналта уйрӑмах анекдотсен куҫӑрӑвӗсем килӗшместчӗҫ. «Пире каять» тесе куҫӑрнӑ пек туйӑнатчӗ. Анекдочӗсене тӳрреммӗн, чӑваш шухӑшлавне тӗпе хумасӑр куҫарнӑран хӑш-пӗрисене ӑнланма та май ҫуккӑччӗ. Ара, эпир вырӑс чӗлхине те пӗлетпӗр-ҫке! Куҫаран вара анекдотне — ун хыҫҫӑн тин мӗнрен кулмалли сисӗнме тытӑнать. Пулса тухать вара — тексчӗ чӑвашла пулин те ӑна вырӑсла вуламалла иккен.

Далее...

[Добавить новый комментарий]

«Тӑван Ен» хаҫат самай улшӑннӑ

■ 15.01.2010 18:33 | 4879 просмотров

Паян кӑҫалхи пӗрремӗш кӑларӑмне илтӗм. Тӳрех палласа илме те май ҫук. Чӑн та Шупашкарта тухакан хаҫатсенчен пӗрре те кая мар, хӑш-пӗр енӗсемпе лайӑхрах та! Вӗсен тата сайтне кирлӗ шая ҫитермелле те — вара республикӑри чи чаплӑ хаҫат пулса тӑрӗ. Аттук, «Хыпарӗ», «Хресчен сассийӗ» вӗреннӗ пӗр ним улшӑнмасӑр, пахалӑха ӳстермесӗр ӗҫлеме.
Шел те, леш «кризис» текенни ҫавах вӗсене те пырса тивнӗ — хаҫат малашне эрнере иккӗ мар, пӗрре тухма тытӑнӗ. Пӗрре тухӗ пулин те калӑпӑшне самай ӳстернӗ пулас — 12 страницӑллӑ пулӗ.
Халӗ Шупашкарта чӑвашла тухакан хаҫат иккӗ — «Хыпар» тата «Хресчен сасси».

Далее...

[Добавить новый комментарий (1)]

Е авторӗ пӗрре, е вӑрласа ҫырнӑ...

■ 04.01.2010 14:29 | 4533 просмотров

«Тӑван Атӑлӑн» 12-мӗш номерӗнче Леонид Маяксенӗн калавӗсем пичетленнӗ. Пӗри — «Эп кӗпепе ҫуралнӑ», тепри — «Ҫӑхан Анни». Пӗрремӗшне кӗртнӗ май ним ыйту та тухмарӗ-ха, иккӗмӗшӗпе вара... Пӗр-ик абзацне вуланӑ хыҫҫӑн ман пуҫра ку калавпа малтан паллашнӑ пек туйӑна пуҫларӗ. Иккеленӗве сирес тесе электронлӑ вулавӑша пӑхрӑм — Леонид Маяксенӗн унашкал калав тупӑнмарӗ. Иккӗленӳ ҫапах сирӗлмерӗ. «Ку калава тен тунӑ та вулавӑша кӗртмен?» — шухӑш явӑна пуҫларӗ. Каярах тепри пурса ҫитрӗ: «Тен кӗртнӗ чухне авторне йӑнӑш кӑтартнӑ?

Далее...

[Добавить новый комментарий]

«Хура ҫӑкӑра» кӗртсе пӗтертӗм.

■ 26.12.2009 16:51 | 4546 просмотров

2009 ҫула парӑмлӑ пулас мар тесе ҫак романа кӗртсе пӗтертӗм. Пӗрремӗшне тахҫанах (раштавӑн 5-мӗшӗнче) кӗртсеччӗ, халӗ вара иккӗмӗшне туса пӗтертӗм.
Мӗн калас? Хветӗр Уярӗн «Шурча таврашӗ» романӗпе танлаштарас пулсан ку ман шутпа лайӑхрах. Пӗрремӗш кӗнеки шыв пек вуланать — вулама та интереслӗ. Илпек Микулайӗ пӗрремӗш кӗнекине ман шутпа питӗ лайӑх вӗҫленӗ: пуяс шухӑшлӑ Шерккей хӑй хӗрне Нямаҫа сутать темелле. Пуясси вара пулмасть — Селимене ҫапла хур кӳни пӗтӗмпех кутӑнла пулса тухать. Ӗни тарать, лаши ҫунса каять. 100 тенкӗ укҫи те пӳрчӗ мӗнӗпех ҫунса каять.

Далее...

[Добавить новый комментарий]

2009 ҫула пӗтӗмлетсе

■ 22.12.2009 21:07 | 5089 просмотров

http://chuvash.org/blogs/comments/161.html — кунта 2006 ҫул пӗтӗмлетӗвӗ.
http://chuvash.org/blogs/comments/531.html — кунта пӗлтӗрхи, 2007 ҫул пӗтӗмлетӗвӗ.
http://chuvash.org/blogs/comments/785.html — кунта пӗлтӗрхи, 2008 ҫул пӗтӗмлетӗвӗ.

Малтан япӑххине аса илес пулӗ.
1. Чи малтан Шоркка арманӗ пирки. Шел те, ку ӗҫ манран пулмасть пулас. Сӑмах май каласан ку ӗҫре пулӑшма пултаракан ҫынна та тупрӑм теме пулать... Анчах та ку ӗҫпе кӑҫал пӗрре те аппаланмарӑм. Япӑх.

Далее...

[Добавить новый комментарий (1)]

Сайты республик. 3 года спустя

■ 21.12.2009 22:01 | 6914 просмотров

Это исследование мной уже проводилось 3 года назад. Оно имеет цель сравнить сайты республик, главной особенностью которых, в отличие от других субьектов РФ — это то, что они являются национально-государственными образованиями. Посмотрим, как устроены их сайты (очень кратко):

* http://www.adygheya.ru/ (Адыгея) — главная страница на русском. (гос. языки: русский, адыгейский). Сайт кажись содержит только новости на русском языке. Наполнение сайта — хорошее. В общем, изменений никаких.

Далее...

[Добавить новый комментарий (3)]

Ҫӗн планетӑна чӑвашсен ятне пама сӗнеҫҫӗ

■ 17.12.2009 15:55 | 5190 просмотров

http://www.lenta.ru/news/2009/12/17/blogs/

Хӑшӗ-пӗри пӗлмест те пулӗ — нумай пулмасть уҫлӑхра шывлӑ планета шыраса тупнӑ. Унта шыв кӑна мар, сывлӑш та пур имӗш. Ҫапах та температури унта ытла сивӗ — 200 градуса ҫитет.
Wired журнал планетӑна ят памалли конкурса йӗркеленӗ. Пӗрисем ун ятне Ҫӗпӗр пама сӗнеҫҫӗ — сасӑлама чӗнеҫҫӗ.

Хӑшӗ-пӗри пӗлмест те пулӗ — Ҫӗпӗр ятра чӑвашсен (сабирсен) ячӗ пур текен гипотеза пур. Ну мӗнле? Чӑвашсен авалхи ячӗшӗн сасӑлӑпӑр-и?

[Добавить новый комментарий (2)]

«Йышӑнман сӑмахсем». Любовь Мартьянова

■ 12.12.2009 20:43 | 5928 просмотров

Любовь Мартьяновӑн «Йышӑнман сӑмахсем» кӗнекине кӗртсе пӗтертӗм. Кӗртессе тахҫанах пуҫласаччӗ те халь тин вӗҫлерӗм.

Ман шутпа питӗ пултаруллӑ сӑвӑҫ. Ак «Чӑвашла» сӑввинех илес:

Чӑвашра вӑрман та чӑвашла кашлать,
Шӑпчӑк та юрлать кунта халь чӑвашла.
Сассӑм пин чӗлхеллӗ халӑх хушшинче
Янӑрать хавассӑн, уҫҫӑн, чӑвашла.

Мӗнле хӑватлӑ! Унӑн сӑввисене ман шутпа пурин те вуласа тухмалла. Чӑвашлӑх туйӑмне ҫӗклет.

[Добавить новый комментарий]

Илпек Микулайӗн «Хура ҫӑкӑрӗ». Пӗрремӗш кӗнеки

■ 05.12.2009 14:48 | 5220 просмотров

Илпек Микулайӗ ҫырнӑ «Хура ҫӑкӑр» романӑн пӗрремӗш кӗнекине кӗртсе пӗтертӗм. Халӗ, ӑна та шута илсен, вулавӑшра пулӗ 4 роман пулать. Сӑвӑллӑ романа, историллӗ романсене шута илсен — тата та ытларах ӗнтӗ. Вулавӑшри саспаллисен шучӗ 9 000 000 иртрӗ!

Вуланӑ май, яланхи пекех, сайра усӑ куракан, хам пӗлмен сӑмахсене ҫырса илтӗм:
араслан — выр. разрастаться. «Лаштра» сӑмахпа пӗр килет пулас.

Далее...

[Добавить новый комментарий]

Тӳрӗ эфирта калаҫрӑм

■ 01.12.2009 11:23 | 5017 просмотров

Иртнӗ эрнекун, чӳкӗн 27-мӗшӗнче, Наци радиовӗнчи тӳрӗ эфирта пултӑм. Кӑларӑмӗ «Ҫӗр сум» ятлӑ, ӑна Олег Прокопьев ертсе пырать.
Унччен тӳрӗ эфирсенче пулманскер пӑшӑрхантӑм паллах. Кайран вара мӗн пулать те мӗн килет тесе хӑрамасӑр кайса лартӑм. Ҫур сехет ытла та нумай тесеччӗ малтан — ку вӑхӑт вара питӗ хӑварт иртсе кайрӗ. Сиссе те юлаймарӑм — пирӗн калаҫӑва пӗтӗмлетме вӑхӑт та ҫитнӗ иккен.
Чипер су пулсан наци радиовӗн программине сайтра вырнаҫтарӑпах. Хальлӗхе темӗскер вӑхӑт тупаймастӑп-ха...

Тӳрӗ эфирта мӗн калаҫнине кунта итлеме май пур:
http://music.

Далее...

[Добавить новый комментарий (2)]

Калаҫрӑмӑр

■ 04.11.2009 13:35 | 5740 просмотров

Паян, канмалли кун микрофона алла тытса Тимӗркке Митяйпа тата Улатимӗрпе Скайп урлӑ калаҫрӑм. Виҫҫӗн харӑс.
Калаҫу лайӑх иртрӗ, мана килӗшрӗ — Тимӗркке Митяй купӑс та каларӗ, эпир юрӑсем юрларӑмӑр. Эп хам та ыттисенчен юлас мар тесе пӗр юрра мӗкӗрленсе (мӗн тӑвас, Турри юрӑҫ ӑсталӑхне паман) юрласа патӑм :).
Пӗр калаҫӑва пурӗ 24 ҫын хутшанма пултарать теҫҫӗ те — тепӗр хутӗнче тен, ытларах ҫынпа калаҫу йӗркелемелел пулӗ?

[Добавить новый комментарий (5)]

«Таркӑн» романа кӗртсе пӗтертӗм

■ 24.10.2009 12:05 | 5497 просмотров

Ҫапла, ӗҫри пушӑ вӑхӑта усӑ курсах Хветӗр Уярӑн ҫак пысӑк романне кӗртсе пӗтертӗм. Ӑна кунта тупма май пур:
http://chuvash.org/lib/haylav/1924.html

Хайлавӗ пӗр енчен килӗшрӗ ӗнтӗ, тепӗр енчен темӗскер ҫитмест пек туйӑнать. «Шурча таврашӗнче» ят панӑ та романӗ Шурча вӑрҫи тавра ҫеҫ ҫӳрет. Вӑрҫӑ пирки асӑннӑ вырӑнсене те ытларах документаллӑ майпа ҫырнӑ. Хӑй вӑрҫине, ҫапӑҫнине, ҫырса кӑтартман. Вулавҫӑн ӑна хӑйӗн ӑсӗнче ҫавӑрттарса ирттермелле. Вӑрҫӑ таврашри ӗҫсене самай лайӑх сӑнаса панине пула вӑрҫине курма йывӑр мар.

Далее...

[Добавить новый комментарий (6)]

Элӗк тӑрӑхӗнче пултӑм

■ 17.10.2009 14:56 | 5258 просмотров

Ҫапла, пӗр икӗ-виҫӗ хут ҫитме палӑртнӑ ҫӗре юнкун ҫитсе куртӑм-куртӑмах. Элӗк - Асамат - Витеҫуч - Торӑпкасси - Павлушкӑнь - Хуравар - Кӗҫен Тӑван - Кармал - Тени - Кайри Хирлеп - Малти Хирлеп ялсене ҫитсе куртӑм. Кайран вара, Вӑрнар районне каҫнӑ хыҫҫӑн, Ойкас - Малтикасси - Ҫӗнъял - Калинин ялсенче пултӑм. Калининтан вара Лапсара автобуспа ларса ҫитрӗм ӗнтӗ.
Сӑнӳкерчӗксене каярах вырнаҫтарӑп, халӗ вара ку фотосессире мен курни-илтни пирки пелтерес тетӗп.
Витеҫучре Алина Аркадьевна амӑшӗ мана хапӑл кӗтсе илчӗ — ял тавралӑхӗпе паллаштарчӗ. Питӗ правур — мана таҫтичченех ӑсатса ячӗ, Торӑпкассине ҫул та кӑтартса ячӗ.

Далее...

[Добавить новый комментарий (3)]

yumah.com сутаҫҫӗ

■ 06.10.2009 19:04 | 5028 просмотров

Паян ман пата ҫыру килчӗ.
Эх, мӑнтарӑнсем... yumah.ru домен ман алӑра пулнӑран пулӗ ҫырса янӑ. Yumah.com домена шереметсем сутатпӑр тет, хаклах мар тет :). Мӑнтарӑнсем... Yumah.ru доменӗ те никама кирлӗ мар пирки чухламаҫҫӗ. Вӗсем вара мана тепӗр домен туянтартарасшӑн. Ятарласа кӗрсе пӑхрӑм — мӗн чухлӗ ыйтаҫҫӗ-ши тесе — 97 доллар иккен. Сайтне аукцион манерлӗ тунӑ — кам ытларах парать, ҫавна сутса яратпӑр имӗш. 120 долларпа туянатӑп тесе хуравларӑм. Ан тив, домен хакӗ ӳстӗр — хӑйсен ухмах пуҫне пула тен yumah.net, yumah.org доменсене те туянса хурӗҫ :)

Пӗрисем, ав, ggm-rpg.

Далее...

[Добавить новый комментарий]

Апачӗ тутлӑ пултӑр е камӑнлӑх категорийӗ

■ 06.10.2009 14:33 | 6812 просмотров

Халӗ, эпир, чӑвашсем, апата ларнӑ чухне «Апачӗ тутлӑ пултӑр!» тетпӗр. Леш, «Приятного аппетита!» текен чӑвашне тӗкӗнмӗпӗр, чӑвашла пуплекенни пирки сӑмах хушӑпӑр.
Пирӗн чӗлхе улшӑнсах пыни пурне те курӑнать пулӗ? Вырӑсланни ҫеҫ мар, чӑвашла та эпир урӑхларах калаҫатпӑр. Хӑш-пӗр улшӑнусем вырӑс чӗлхи урлӑ кӗреҫҫӗ («Иван Иванович ХХ ҫулта» теес вырӑнне «Иван Ивановича ХХ ҫул!»; «-ра/-ре/-та/-те» аффикс вырӑнне ҫине-ҫинех «ҫинче» сӑмаха усӑ курни тата ытти те), теприсем вара хамӑр улшӑннинчен пулӗ...

Ак, «Таркӑн» романа вуланӑ май мӗн тӗл пулчӗ:
«— Апат тутлӑ пултӑр!

Далее...

[Добавить новый комментарий (4)]

Сӑра вӗретме чараҫҫӗ-ши?

■ 06.10.2009 11:04 | 5526 просмотров

http://www.lenta.ru/news/2009/10/06/beer/ — Депутат-справоросс предложил лицензировать производство и продажу пива.

Таким образом, для производства и продажи пива необходимо будет получать лицензии, а пиво крепче 9% нужно будет снабжать акцизными марками. Кроме того, если закон примут, будет запрещена реклама пива по радио и на телевидении, а пиво можно будет продавать только в магазинах.

Кунашкал сакуна йышӑнсан ахаль ҫšнсен сӑра та вӗретме юрамасть ӗнтӗ... Ахаль ҫынсен эрех тума юрамасть-ҫке — ҫавнашкал чӑвашӑн та сӑра вӗретме май килмӗ.

Далее...

[Добавить новый комментарий]

Доктор Вэб та пулӑшаймӗ

■ 01.10.2009 17:00 | 4764 просмотров

http://ithappens.ru/story/1297

Пирӗн пулӑшу службине хӗр шӑнкравларӗ:
— Алло. Эп вирус ҫаклатрӑм, ман пата килеймӗр-ши?
— Пултаратпӑр. Вирус пурри мӗнрен палӑрать вара?
— Экранӗ тӗксӗм, варринче — шур эрешмен карти.

Тӗлӗнтӗмӗр, ҫавах та ҫула тухрӑмӑр. Ҫитрӗмӗр — сӗтел ҫинче ванчӑк мониторлӑ ноутбук лара парать, кӳлепи те ҫӗмрӗк. Эпир тӗлӗннине кура хӗр ним пулман пек ӑнлантара пуҫларӗ:

— Компьютера ӑнсӑртран ӳкертӗм — вӑл майӗпен ӗҫлеме пуҫларӗ. Юлташ хӗр вирус лекнӗ пулӗ тесе пӗлтерчӗ, унтан хӑтӑлма тепӗр хут ӳкерме сӗнчӗ — вара вирусӗ ҫухалать терӗ.

Далее...

[Добавить новый комментарий (2)]

Сӑмахсене куҫарма манса каятпӑр-и?

■ 01.10.2009 11:52 | 4471 просмотров

Хаҫат-журналтан чылай статья, хайлав сканерлама тивет. Юлашки вӑхӑтра сӑмахсене йӗркерен йӗркене тӗрӗс мар куҫарни час-часах тӗл пула пуҫларӗ. «Тӑван Атӑл» журналта виҫӗ тӗлте куранчӗ. Ак халӗ, «Хыпарти» «Тӑхти тӗнчи — чӑваш чунӗ» статьяна сайта кӗртес ӗҫпе ларатӑп. Кунта та «ытамӗнчен» сӑмаха «ытамӗ-нчен» майлӑ куҫарнӑ. «Ытамӗн-чен» мар-ши?
«Тӑван Атӑла» (2009, 8№), унти тӗслӗхсене илме, уҫрӑм кӑна — тӳрех ман ума тухса тӑчӗҫ: «ютш-ӑнмасӑр» (чӑн та ӑнман :) /109 стр./. Ку хайлава /«Тор тӑрӑхӗнче»/ эп вуламан-ха, каярах кӗртме шутлатӑп), «кил-ӗшмерӗ» (кунашкал ытлашши йӑнӑшах та мар пулӗ, эпӗ «ки-лӗш-ме-рӗ» майпа уйӑрнӑ пулӑттӑм /109 стр.

Далее...

[Добавить новый комментарий]