Электронлă вулавăш

 

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

 

1

Хĕллехи каç — палламан вăрман, вĕçне-хĕрне тухса пĕтерессĕн туйăнмасть. Тахçаван çăлтăрсем тухнă, сивĕ те тĕпсĕр тӳпере çӳçенмеллех сиксе чĕтреççĕ. Катăлнă уйăх та катари вăрмантан çĕкленет: вăл та шăнса кайнă, çурăмне палăрмаллах асатлатнă.

Ялхуçалăх техникин районти уйрăмĕнче кил хушшинче икĕ прожектор çунать, вĕсен çутинче сивĕ вăй çăмăл тĕтре пек палăрать. Икĕ хутлă кантурта пĕр чӳречеллĕ пӳлĕмрен кăна çутă тухать. Пас тьгтнă хурăнсем юмахри пек илемлĕ.

Лев Петрович киле кайма хатĕрленнĕччĕ кăна, тахăшĕ пӳлĕм алăкне шаккарĕ, анчах хуçи шарличченек яр! уçса ячĕ. Малтанах аслă инженер хура кĕрĕке асăрхарĕ, юрлă хура кăçатă курăнчĕ. Хуçине те самантрах палласă илчĕ вăл, пуканĕ çинчен çĕкленсе ун патне пычĕ. Кĕни пакша тирĕнтчен çĕленĕ çĕлĕкне хыврĕ, тути урлă çыхнă шарфне салтрĕ.

— Андрей Ермолайч! Ырă каç пултăр сана, — пӳлĕм хуçи хăнан шăнса кайнă аллисене чăмăртарĕ.

— Салам-ха, Левка, — пăштăк-пăштăк сывласа тавăрчĕ кĕни. Васкамасăр пасарнă çĕлĕкĕн хăлхине хăпартса çыхрĕ, кăштăртатса пырса сĕтел çывăхĕнчи пукан çине ларчĕ. Пӳлĕмре сасартăках йода шăрши сарăлчĕ, кĕнĕ çынпа пĕрле аптека килнĕн туйăнчĕ.

Малалла

Матурлăхăм,

Саттурлăхăм,

Хăш вырăнта

Пусăрăнтăн?

 

Яштак пĕвĕм,

Кăтра çӳçĕм,

Кам умĕнче

Хуçăлтăн?

 

Хĕрлĕ питĕм,

Шурă çийĕм,

Мĕншĕн каплах

Хуралтăн?

 

Хаяр чĕрем,

Кĕлеткемрен

Мĕншĕн каплах

Тапрантăн?

 

Пӳлĕх пӳрсен,

Турă тавăрĕ,

Хĕвел пекех

Çавăрса.

 

Киле çитсен,

Сассăм юрлĕ,

Саркайăк пек

Савăнса.

 

Эх, аттиçĕм,

Эх, аниçĕм,

Сирĕн ума

Тăрăттăм,

 

Сире савса

Пуçа сулса,

Чунтан-ăшран

Пуплĕттĕм.

 

Атте пӳрчĕ —

Сарă пӳртре

Саркаланса

Ларăттăм;

 

Пĕтĕм пĕлĕш

Умне тăрса

Касак ташши

Ташлăттăм.

 

Ах, чунăмçăм,

Шух чунăмçăм,

Хăш вырăнта

Пусăрнăн?

 

Икĕ куçăм,

Шăрçа куçăм,

Мĕскер курса

Тăранăн?

 

Хура утсем

Туртара мар,

Малалла

Хуйхă пулсан, ăш вăркасан,

Ху савнине асна ил,

Нимĕн тума аптăрасан,

Тĕлĕкĕнте кунта кил.

 

Кичем пулса, пуç çаврăнсан,

Шухăшуна чарса тăр.

Чуну савни асра тăрсан,

Ĕмĕтленсе кĕтсе тăр.

 

Курайман çын тăшман пулсан,

Ирĕк пуçпа ан парăн,

Ху ятунтан çын кулмасан,

Маттурлăхна кăтартăн.

 

Малаллине пĕлмен пирки,

Инкек çукран ан кулян —

Хĕррипе тан пурнăç курки —

Ĕçес пулать пĕрмайран.

 

1914, нарăс

Кăвак куçлă пукане

Чăр! пăхать пек ман çине,

Хăйĕн çепĕç чĕлхипе

Мана темĕн калас пек.

 

Эп пĕлетĕп: теттере

Чĕлхе çуккă ĕмĕрне —

Ăнланатпăр пурпĕрех.

Эпир иккĕн пĕр-пĕрне.

Пепкине калать Ăсан:

— Пĕчĕкрен, пепкем, ăслан, —

Çамрăкла ăс пухмасан

Йывăр пулĕ ватăлсан.

Иртнĕ уйăх вĕçĕнче хăна килчĕ, институтра пĕрле вĕреннĕ юлташ. Пĕрре савăнтăм, тепре... вăтантăм. Ара, епле савăнас мар-ха? Пĕр çăвартан пурăннă юлташу çирĕм çул иртсен кĕтмен çĕртен сан куçу умне тухса тăтăр-ха — çунат çапса юрласа ярăн!

Юрать-ха, ал айĕнче «мускав çутти» сыхланса юлни. Ăна пĕрер стакан шатлаттартăмăр та çырткаламалли... суханпа çăкăрсăр пуçне, урăх нимĕнех те тупăнмарĕ. Холодильник те пуш-пушах. Уйăх вĕçĕ терĕм-çке. Талонпа илнĕ апат-çимĕçсем уйăхран уйăха сыпăнсах пыраймаççĕ çав. Çитменнине тата арăм та пыр шыççипе больницăра выртать.

— Атя, — тетĕп Димăна, — столовăйне кайса çиер.

Октябрьски урамĕ юнашарах. Унта ĕçлекен пĕр пĕлĕш хĕрарăм кăштах куçне хĕсрĕ те:

— Пирĕн ĕнерхи салма кăна, паяна валли пĕçерме продуктăсем çитмерĕç-ха, — терĕ.

Ун-кун пăхкаласа илтĕмĕр те Советсен урамне вашкăртрăмăр. Кунта та кĕрпе яшки анчах иккен.

— Капла пулмасть, — тетĕп юлташа, — столовăйсем тăрăх çапкаланса çӳриччен атя «Рехет» ресторана, Социализм урамне. Вăл кунтан вунă-вунпилĕк минут утмалăх çеç.

«Рехет» ресторанри меню çине пăхатпăр та — пире кирлисем чăнах та пур. Чăх яшки, сосиски макаронпа тата икшер стакан кофе заказ патăмăр. Çур сехетренех пирĕн ума турилкесем килсе ларчĕç. Яшки çинче аш вырăнне чăх пӳрни те икшер тĕк тупăнчĕ. Сосиски текенни атă патуши пек хытă япала пулчĕ. Çыртса туртнă май пуçа стена çумне петĕм те кашăк пысăкăш мăкăль сиксе тухрĕ. Çук, стени çинче мар, чул стени янраса çеç кайрĕ... Майонез банкисем çине туптарнă шĕвекне ĕçеймерĕм, тăварлă туйăнчĕ. Кофе вырăнне хуран çунă шыв тултарнă пулас.

Малалла

— Хам-хам, халĕ çием,

Шăм пулсан хам кăшлам,

Пĕртак сана пулăшам,

Пĕрле пурăнар.

 

Пĕркунне хăвна

Хăна тунăччĕ.

Юлашки пăтта

Сана панăччĕ;

 

Тус-йышлă пулар, —

Терĕ, тет, йытă

Аш çиекен кушака.

 

— Мăр-мăр, мăшăр мар,

Пĕрле çиме кирлĕ мар,

Парсанах йăтăн-хыпăн,

Кайса чикĕн карланка.

 

Пулĕ çиесси,

Анчах мĕн усси?

Йывăрлатать шăмшака,

Хăш чух хăстарать,

Е пыра ларать,

Инкек çукран инкеке

Тĕк тунă чух мĕн шырас?

Ашĕ те çав лептĕрке,

Епле унпала сăйлас? —

 

Терĕ, тет, хирĕç

Кушак мăрлатса

Кукăр хӳреллĕ йытта.

Хăй çавăнтах кĕç

Хăпарса карĕ, тет, часрах

Йывăç çине ашĕпех.

 

Йытă аялтах,

Çăварне уçнипех,

Тăрса юлчĕ, тет,

Хӳрине усса,

Шăртне тăратса,

Калла кайрĕ, тет.

 

Çинĕ чухне: кашăк пар,

Ĕçленĕ чух: сывă мар.

Хăна тусан — хурăнташ,

Хамран ыйтсан — ан паллаш.

Çапла пирĕн тĕнчере

Паян кун та ĕмĕртен.

Сарă вăрăм каччă çинче

Кĕпен умне тĕрленĕ.

Çавна курсан, чĕрӳ çинче

Савнă тусу тĕлленĕ.

 

Хĕвел ансан, каç пулсассăн,

Урамалла тухса пăх.

Йăкăр-якăр яш утсассăн,

Савни мар-ши, тесе пăх.

 

Çын выртсан, тĕттĕмленсессĕн,

Чӳречене уçса яр.

Варли сасси илтĕнсессĕн,

Асна илсе йĕрсе яр.

 

Мамăк тӳшек çине выртсан,

Пуçу айне çитар хур.

Ыйăх вĕçсе, ăш вăркасан,

Тĕлĕкĕнте мана кур.

 

Сат пахчинче улма пиçсен,

Сат варрине тухса лар,

Хĕвел ансан, çурçĕр çитсен,

Савнă тусна чунна пар.

 

Мăшăр кайăк пĕрле ларсан,

Чуптунине пăхса тăр,

Ир те, каç та, ху манмасан,

Савнă тусна кĕтсе тăр.

Сĕм вăрманăн çулçийĕ,

Çулла пулсан, — кашлани,

Кĕркуннене çитсессĕн —

Çил-тăвăлпа саланни;

 

Çамрăк пуçăн çитĕнни —

Ача чухне савăнни,

Ара кĕрсе çитсессĕн —

Хуйхăпала пусрăнни.

 

Кăнтăр енне, çур енне

Кайăк кайрĕ сивĕрен,

Кайăк тинĕс уттине

Канма анчĕ йĕркерен.

 

Аслă ĕçкĕ-çикĕрен

Салантăмăр кăмăллă.

Часах курас çуккинчен

Пирĕн пуçсем хуйхăллă.

 

Кĕркуннехи пĕлĕтсем

Çĕр çумĕпе шăваççĕ,

Кĕмĕл-ылттăн çăлтăрсем

Çиле хирĕç чупаççĕ.

 

Пирĕн юлташ-тантăшсем

Пуçа чиксе утаççĕ,

Шуратакан шухăшсем

Умĕсенех пыраççĕ.

— Шăлтăр-шăлтăр урапа,

Ăçта кайрăн, урапа?

— Кайрăм, кайрăм урапа

Утсем валли ут çулма.

— Шăлтăр-шăлтăр урапа,

Ăçта çултăн утăна?

— Çултăм, çултăм урапа

Парлак çинчи курăка.

— Кампа çултăн, урапа,

Кампа çултăн утăна?

— Çултăм, çултăм урапа

Атте тарçи Елеçпе.

Атте тарçи Елеç пур,

Унăн çави вырăсла:

Пĕр çавăрса кастарсан.

Ик ытама кĕрес çук.