Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ĕнтĕ манма та вăхăт. Ма вара çаплах куç умĕнчен каймасть, пуçран тухма пĕлмест çав сăнар? Мĕн, тăван-им, йăмăк-им? Çук, пĕр юнран та мар, хурăнташлă та тивмест. Кӳршĕллĕ те пурăнман эп унпа. Пĕрех чĕлхе вĕçĕнче çав ят — ЛИЛИ.

Лили! Ăçта çӳретĕн-ши эсĕ халĕ, мĕнле этем хăраххисем явăнаççĕ-ши йĕри-тавра? Эсĕ — çеçкине çурса, илĕртмĕш сĕткен шăршине сарса, мĕнпур ырă-усал кăпшанка астарса ларакан йăмăхтармăш чечекчĕ. Е хĕр ĕмĕрĕ çак пурнăçра чăнахах та хăналăх кăна-ши? Эсĕ те тискер çилсем тустарнă, çаралнă, тĕссĕрленнĕ хыт хурана çаврăнтăн-ши халиччен? Нимĕн те пĕлместĕп вĕт-ха сан çинчен. Хăçантанпа курман...

Лили! Çаплах асăнатăп сан çепĕç ятна. Е эсĕ манăн кичем, аптрашкиллĕ кунсен, ниме юрăхсăр, тĕлли-паллисĕр пăтранун тухату палли, чĕрĕ тăмхи пулса юлтăн-ши? Тырра вырса пăрахсан, пуçтарса кĕртсен пин-пин чечек юлать хăмăл хушшине, вара кĕтӳ кăлараççĕ те пушаннă хире, ула-чăла ĕнесен шĕвĕр пуçлă пушмакĕсем шеллевсĕр таптаççĕ çавсене, тутипе те сĕртĕнмеççĕ ăна. Пĕр шухăшсăр кĕтӳç çеç вăрăм чăпăрккипе шартлаттарса касать вĕсен пуçĕсене е çурма саслăн юрă ĕнĕрлесе, ачалăхне аса илсе, утмăлтуратран пуç кăшăл çыхать. Турă нимбĕ пек курăнать çав кăвак ункă.

Малалла

Сад пахчине лартрăм панулми,

Улмишĕн мар, шурă çеçкишĕн!

Шăвартăм эп ăна ирхине,

Шăвартăм эп ăна каçхине!

«Кашла, кашла, тусăм, эх кашла!

Сана эп юратса суйларăм,

Пулах мана савăнтармалла,

Шăрăх кун сан айна эп ларам!»

Ӳсрĕ манăн йывăç сарăлса,

Сарлака çулçипе калаçса;

Çиччĕмĕш çул ларчĕ çеçкене,

Тепĕр çултан кӳчĕ улмине.

Иртсе çӳрекенсем курчĕç çеçкине,

Ял ачисем курчĕç улмине;

Чăтаймарĕç мĕскĕн ачисем —

Чечен улма çине уртăнчĕç.

Çеçки çине пăхни юрĕччĕ.

Уртăннипе йăлтах хупларĕç;

Улман турачĕсем хуçăлчĕç,

Ман куçăмсем ăна курайрĕç...

Çемçе чĕрем лаштах çурăлчĕ,

Пуçăм ăнран кайса çаврăнчĕ,

Куçăмсем те тĕтреленчĕçĕ —

Хуйхă мана пусса антарчĕ.

Пĕчĕкрен пĕр хĕре юратрăм,

Ӳссен хамăн тăвасах терĕм —

Хурлăх чухне унпа калаçса

Мĕскĕн чуна пусарас тесе.

Ялти ачасем те ун çине

Хăйсен çамрăк куçне янине

Малалла

Çу уйăхĕ каçсенче

Çурçĕр иртсе кайнă чух,

Автансем те авăтса

Йăлт чарăнса ларнă чух

Çанталăк тĕлĕнмелле

Лăпах пулса тăп тăрать!

Этем сасси ун чухне

Анчăк сасси илтĕнместь,

Çил кашлани туйăнмасть!..

Çу уйăхĕ каçсенче

Çу пек çемçе, ачаш каç

Ăшă, тутлă, уç сывлăш

Хумханмасăр тĕлĕрет.

Çулçисене чух йăтса

Лăпсăр йăмра йывăçсем

Тĕлĕнсе шухăшласа

Кашламасăр лараççĕ!

Авăс çулçисем анчах

Каçхи тĕнче шăплăхне,

Тĕлĕрекен сывлăшне

Кăшт вăрантарас тесе,

Шĕлтĕртетсе сикейсе,

Чĕлтĕртетсе лараççĕ!..

Карăш тапса авăтать

Нӳрлĕ курăк ăшĕнче,

Ешĕл калча хушшинче.

Хура вăрман хĕрринчен

Лӳ-лӳ тапхăр çил анать,

Тутлă шăрăш сарăлать!..

Çил те кăштах вĕрейрĕ,

Юратакан çамрăксен

Чечен, ачаш питсене

Çемçен кăштăр шăлайрĕ!

Çу уйăхĕ[н] тут сывлăш[ь]

Кăштах сĕртĕннипеле

Çамрăк чунĕ çемçелчĕ,

Юрату юн вĕрерĕ!

Лапсăр йăмра кашларĕ:

Хăй шухăшлă лăпсăрне

Малалла

Тирансене патшалăхран

Хăваласа салатрăмăр,

Вĕсенĕн тискер аллинчен

Патшалăха хăтартăмăр.

Хупса лартрăмăр тĕрмене

Мĕскĕн халăхсен юнне

Сĕлĕх пек ĕçекенсене,

Халăхран кулакансене!

Эпир çĕр çулччен халăхшăн

Куççульпе йĕрсе ĕçлерĕмĕр,

Нумайăш пирĕн ушкăнран

Çул çинче пĕтрĕç вăхăтсăр.

Вĕсен пурăнăçĕ тĕрмере

Турăш умĕнчи майĕпе

Сӳнекен таса çуртасем пек

Сӳнсе ларчĕç хĕсĕклĕхре.

Яппун вăрçинче пăлханса

Çĕнĕ йĕрке тăвас тесе,

Ăмăрткайăк çунатланса

Вĕçнĕ пек кайрăмăр вĕçме.

Пире ун чух патшашăн

Тата хăйсен пурнăçĕшĕн

Çунакан усал этемсем

Тĕрмене хупса пĕтерчĕçĕ.

Нумайăшне иире çакса

Вĕлерчĕç тата Çĕпĕре

Хăваларĕç сивĕ çĕре,

Пиртен кулса мăшкăлларĕç.

Хавасланмашкăн тытăнчĕç

Авалхи йĕрке çыннисем.

Пирĕн йĕрке ĕмĕрне те

Пулмасть тесе хавасланчĕç.

Ухмах этемсем, чăнлăха

Малалла

Нăрваш ялĕ —

Пысăк ял.

Кăçан пуçланнă-ши?

Кам пирвай килсе лартнă-ши?

Ăнна этем пĕлмест,

Турă пĕлет...

Пурăннă ĕлĕк

Асаймăç, тăхăнса çӳренĕ çĕлĕк.

Вăл куллен-кунĕн çӳренĕ.

Çына вĕрсен,

Ĕçне ĕçлесен,

Ыйтнă, тет, пĕр хутаç

Ыраш çăнăхĕ.

Çакă карчăк ватăлнă,

Чунне шуйттана панă

Чухне асатте курнă,

Çавă мана каланă.

Çавă карчăкăн çăварĕнчен

Тухрĕ, тет, сĕрĕм, палкаса.

Ӳтрен тухнă-тухманах

Кайнă пулать чунĕ тамăка.

Ырă кăмăллă Мауса! Чунтан-вартан савса салам яратăп сана. Çыру çырăп, писме çырăп тесе эпĕ сана каланăччĕ. Çапах ку транччен сана хут яраймарăм. Ан ятласамччĕ мана уншăн. Ятласси ятласан та, ятла, ырă кăмăллă Мауса! Ятласан та ан çилленсемччĕ мана. Ман çыру çине те çилленсе ан пăхсам, ку çыру çине те хăвăн ăшă куçупа ăшшăн пăхсам. Ку сăмахсем çине ăшă куçпа пăхсан мана та ырă сунса, ку çырăва вуласа тухсам.

Сан яту çумне те, сан яту хыçне те эпĕ икĕ сăмах ӳкертĕм. Çыру ямасăр тăни нумай вăхăта пычĕ, çыру та ман вăрăмрах пулĕ. Вăл-ку сăмах мĕне-мĕне пĕлтернине, ăс-хакри, чĕрери шухăшсене, пулса пыран пурнăçри япаласене-мĕнсене каласа кăтартас килет ман сана; пурин çинчен те, ырă кăмăллă Мауса, санпа сӳтсе явас килет ман. Мауса! Куçа-куçăн курса иксĕмĕр татах сăмахласси ыран-паян мар та вăл, çырупа та пулин сăмахлар-ха ĕнтĕ иксĕмĕр.

Тăванран тăван, хаклă тăванăм, ырă кăмăллă Мауса! Эпĕ кăçал хальччеи никамран илтмен сăмахсем илтсе пĕтрĕм, хам ĕмĕрте курман мăшкăла куртăм. Мана атте «наян» терĕ, анне «ыйткалакан» терĕ, пичче...

* * *

Малалла

Атăл урлă каçрăмăр

Çутă хĕçĕн çутипе.

Тăшман пуçне касрăмăр

Тăван çĕре савнипе

Чăваш çĕрĕ чунсăр мар.

Паттăрсем те сахал мар.

Паттăрсене манмăпăр,

Çутă хĕçе усмăпăр.

Мĕншĕн ăмăр-ши аслă Чулман?

Ир-ирех пăлханса вăл юхать.

Кăнтăртан каллех килĕ тăшман,

Çавăнпа вăл паян пăлханать.

Мĕншĕн хумлă та хумлă Чулман?

Вăл пире вăй парасшăн паян.

Тăшманпа кĕрешмешкĕн, Чулман,

Пулмалла пирĕн вăйлă ялан.

Уксак Тимĕрĕн çарĕ тискер,

Ăна хирĕç, Чулман, тухмалла.

Халăха йыхăрап эп, Тупнер,

Пирĕн вăйлă текĕрт пухмалла.

Епле вăй,

Епле ăшă хăват

Сан ачаш куçунта

Пытанать!

Сана çеç

Темшен эпĕ савап,

Хăв та темшĕн

Юратрăн мана.

Çурла пек куç харши

Авăнать.

Эп ăна юратма

Вĕренеп.

Вырса парччĕ унпа

Эс мана

Ăшăмри тунсăх хирне.

Эсĕ юрлăн,

Эпĕ танлăп сана.

Ман енне

Кулă сапăн вăрахăн...

Эп манман

Çеçкери пахчана.

Уйрăлу каçĕ

Халь те умра-ха.

Эп манман

Сана, çывăх хĕре,

Инçетри савнă чун —

Хура куçăм.

Шăпчăк евĕр юрлать

Ман чĕре.

Емĕтсен туратти çинче

Уççăн.

Аллăмра

Пăшăлтатĕ хуллен

Кăпăкланнă сăра

Телей сĕннĕн.

Ун чух пĕлĕп,

Сан трактор куллен

Уй-хиртен

Мĕнле ӳсĕмпе кĕнĕ.

Тусăм, юрлăн.

Хавас — сан юрра.

Эп те парăп сана

Çĕнĕ çеме.

Эсĕ пĕлĕн,

Епле самурай

Ман винтовка пульли тивсен,

Тӳнĕ.

Эсĕ юрлăн,

Эп тăнлăп сана.

Ман енне

Кулă сапăн вăраххăн.

Эп манман

Çеçкери пахчана.

Çĕмĕртсен шур кăтри те

Умрах-ха.