Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ырă кăмăлпа пысăк салам яратăп Сире!

Кам-ши ку çын, мана çыру çыраканскер тесе, пит шухăшласа хăвăра хăвăр ытла ан чăрмантарăр-ха.

Сире, сирĕн ăс-хака, эпĕ лайăх пĕлсе çитмесĕр ман çинчен пурне те пĕлес çук эсĕр. Сăнаса çитерсен тин хам çинчен эп Сире ытларах пĕлтерĕп.

Ман ята епле пĕлнĕ-ши, адреса манне камран пĕлнĕ-ши ку çын, мĕн шухăшпа çыру ярать-ши-ха ку ман пата тесе Эсĕр шухăшлани юрать-ха та вăл, паха.

Тепĕр çырура эп Сире ытларах сăмахласа кăтартăп-ха вăл-ку çинчен.

Йăнăшпа килсе лекнĕ пуль ку çыру ман алла тесе те ан шутлăр.

Ырă кăмăллă, чипер Альтюк! Ан ятлăр-ха та — ман çыру сана, урăх никама та мар.

Сан сăн-пуçа питĕ лайăх паллатăп эпĕ. Сан икĕ çивĕт, хура çӳç, çивĕт вĕçĕ лăска, кăтрарах. Тутăр, шурă тутăр, майралла çыхса çӳретĕн эсĕ. Пит-куç çап-çутă сан, пит таса сăнлă эс, куç харши хура, куçу кăвак, ăшă кăмăллă сăн-сăпат. Сан аялти тута хĕрринче, сылтăм енче, кантăр вăрри пĕрчи пек паллă шатра пекки пур. Пĕв-си пит илемлĕ, çыпăçуллă, тăпăл-тăпăл, пĕр çаврака пĕв-си сан, тута-çăвар тăп-тăп — пит хитре, таса, тирпейлĕ çи-пуç сан яланах. Чухпа каласан пĕр вун çиччĕ тултарса вун сакăр çула пуснă темелле сан çинчен. Кам вара вăл çак тери хĕр ача? Эсĕ, чипер Альтюк. Чăн эсĕ. Ман çыру та сана, сана кăна.

Малалла

I

Санпа пĕрле чухне сăмах çăмхийĕ çăмăл —

Йĕркеллĕн, килĕшӳллен, сумлăн сӳтĕлет.

Калаçнăçем вара яр уçăлать ман кăмăл:

Иртни, хальхи йăлтах чĕлхе çине килет.

Эп улттă тултарсан хăрушă, çăткăн вилĕм

Уйăрчĕ пирĕнтен юратнă аннене.

Пĕр тăвансем — виç аппапа пичче — пĕр вĕçĕм

Выртса макăртăмăр ун вилтăпри çине.

Çурла уйăхĕччĕ. Хирте ыраш выратчĕç

Ял-йышпала каçапăкра тăванăмсем.

Мана хăйсемпелĕ пĕрле илсе каятчĕç:

«Часрах ĕçе вĕрентĕр», — тетчĕç аппасем.

Кулянмалли хăр тăлăхсемшĕн пит нумай,

Пĕрмай эп макăраттăм чун хурланнă май.

II

Çав вăхăтра аттемĕр пирĕн асапланнă

Çынсемшĕн тамăк пулнă Çĕпĕр тайгинче.

Унта ăна çул пуç путевкипе» ăсатнă:

Вăл чăрмантарнă-мĕн колхоз тăвассинче.

Колхоз хуçи Ефрем шап-шур хута йĕрленĕ,

Ĕненнĕ хăй çырни ĕçе пуçлассине.

Иваш, Илмук, Кришук тусĕсене чĕнтернĕ:

«Çак хут çине ал пусăр», — тенĕ вĕсене.

Малалла

Эп çуралнă ял вырнаçнă

Пит илемлĕ вырăнта.

Çултан çул-çке килленетĕп

Çак асамлă туйăмпа.

Виçĕ енче виç вăрман:

Сухати, Туçи, Усрав.

Ик улăхра ик çырма,

Йăршупа Рикша юхаç.

Икĕ шыв пĕрлешнĕ хыççăн

Кăшт кăна анатарах

Пысăках мар шыв арманĕ,

Çӳретчĕç унта ялтан:

Кăлтăр-кăлтăр çавра чулĕ

Çаврăнатчĕ васкаса,

Кăпăш-кăпăш шурă çăнăх

Таврăнатчĕç авăртса.

Çурхи шыв çурса каятчĕ

Пĕвене кашни çулах.

Ял халăхĕ ӳркенместчĕ —

Пĕвелетчĕç пĕр кунтах.

Хĕрĕхĕн ытла тухатчĕç

Ирхине утă çулма.

Хур-кайăксем вĕçнĕ евĕр

Курăнатчĕç аякран.

Пит ăнса утти ӳсетчĕ —

Чечек-курăк çăп-çăра.

Типĕтсе пуçтарнă хыççăн

Вырнаçатчĕ капана.

Шыв арманĕ, çил арманĕ

Юлчĕ пирĕн асăмра.

Хулара пĕçернĕ çăкăр

Турттараççĕ халь яла.

Ял тавра уйсем тулатчĕç

Тĕрлĕ-тĕрлĕ тыр-пулпа.

Халĕ эпĕр çырлахатпăр

Малалла

Тĕлĕрет çурхи тĕнче

Хăйĕн лăпкăлăхĕнче.

Канлĕ ыйхă çĕр çинче —

Пурте тутлă çывăраççĕ.

Ыйхăра уйсем-шывсем,

Улăхсем, сĕм вăрмансем.

Шур çеçкеллĕ çĕмĕртсем

Сывлăша ыр хум сараççĕ.

Шавлă шăпчăксем кăна

Пĕлеймеççĕ çав ыйха —

Пĕр сас-чӳсĕр таврана

Çепĕç юрă сапалаççĕ.

Лăпкă, лăпкă ялăмра

Ентешсем ман канăçра...

Анаслать салхун йăмра.

Пурте, пурте çывăраççĕ...

Çутатать çап-çутă çăлтăр

Уçă, лăпкă каçсенче,

Ун çутийĕ йăлтăр-йăлтăр

Çуталать Çавал çинче.

Çăлтăр евĕр çутапатăн

Çулăмланнă чĕрере,

Çывăхра, çумра пулатăн

Эс йăпанчăк тĕлĕкре.

* * *

Пăтравлă пĕлĕтсем хăрушă.

Пĕр шавсăр шурĕç тӳпере.

Кăшт тăчĕç чарăнса. Пĕр хушă

Çӳрерĕ явăнса тĕтре.

Çĕнĕкассем çĕнĕ пусă чаврĕç те тараса лартрĕç, витре çакрĕç. Тараси çине пуртăпа касса «1950-мĕш çул» тесе çырса хунă. Манасран ĕнтĕ. Шывне питĕ мухтарĕç: чее лайăх кăларать, çемçе, теççĕ.

Пĕр ирхине, кĕтӳ хăваланă хыççăн, çĕнĕ пусă патĕнче хĕрарăмсем хытах шавлаççĕ.

— Илтрĕр-и-ха, учитлĕсене йĕм параççĕ, тет — ыйтать пĕри.

— Йĕм тетĕн-и? Ма вара ăна учитлĕсене кăна параççĕ-ши? Учитлĕсем камсем вара вĕсем? Ав, ĕнер кăна-ха хамăрăн парти секретарĕ Ярмук вĕсене хытах асăрхаттарчĕ. Çĕр пĕтĕмпех колхозăн. Учитлĕсен çĕр çук. Вĕсен выльăхсене кĕтĕве яма мар, урама кăларма та прависем çук, терĕ. Йĕм... Пирĕн мĕн тăхăнмалла? — çапла каларĕ те Дуня аппа вараланса пĕтнĕ кĕпи аркине кăвапа таранах çавăрса хучĕ. — Улăштарса тăхăнмалли çук, — терĕ, çĕтĕлсе пĕтнĕ пир йĕмне кăтартса.

— Арку вăрăм, аптрамăн-ха, — ал сулчĕ виççĕмĕшĕ. — Ярмук çапла каланине хам та илтрĕм. Ухмах вăл.

— Партине кĕриччен чăнах тэ тăрпалтайччĕ. Халь акă кĕсйине билет чикнĕ те пĕтĕм яла вĕрентет, — терĕ пĕрремĕшĕ.

— Учитлĕсене йĕм панишĕн вĕчĕхме кирлĕ мар. Вĕсен мĕн, кăтартса çӳреччĕр-им? — те тăрăхпаса, те хĕрхенсе, татса хучĕ виççĕмĕшĕ...

Малалла

(А.Васильева)

Тантăш! Халăх нушийĕ

Пире пĕр çĕре турĕ!

Çĕр çын йăтми çĕклеме

Хамăр çамрăк хул çине

Йăвантарса хутăмăр.

Малтанах «Чăтаймастпăр»

Пуль тесе шухăш кĕчĕ.

Анчах чăваш халăхне

Калама çук юратни

Пире вăй парса тăчĕ!

Кунĕн-çĕрĕн чупрăмăр

Канассине пĕлмесĕр.

Çапах турă пулăшĕ

Тесе пусараттăмăр

Хамăр çуннă чунсене!

Ыр çынсен чĕрине

Алăксене шаккаса

«Пулăшăр пире» тесе

Йăлăнмалла та пулчĕ!

Чăнах нумай ыр çынсем,

Пире пулăшакансем

Хăйсен сассине пачĕç

Пире пулăшу ячĕç

Юлашкинчен тăрăшса,

Нумай асап хыçĕнчен,

Йӳнеçтернĕ хыççăн —

«Хьшар» ятлă хаçата

Ура çине тăратса

Чăвашсене патăмăр!

Çакă чăваш çыннисем

Ăна кĕтнĕ курăнать;

«Хыпар» сасне илтсенех

Пирĕн патра мĕскĕнсем

Вĕçсĕр киле пуçларĕç.

Хăйсем савăнса кайнă

Куçĕ-пуçĕ çуталса

Хĕвел пек йăлтăртатса

Хавасланса тăраççĕ!

«Хыпар» тинех тукрĕ-им?»

Малалла

Иванран ыйтать Иван:

— Иван тусăм, мĕн сутан?

Ивана калать Иван:

— Иван тусăм, сар автан!

Иванран ыйтать Иван:

— Иван тусăм, миçе пус?

Ивана калать Иван:

— Иван тусăм, аллă пус!

Иванран ыйтать Иван:

— Иван тусăм, ма суян?

Ивана калать Иван:

— Иван тусăм, ма ыйтан!

Ах, эп алă ăсти мар,

Ăсти тесе калас мар, —

Алă ĕçне тытăнсан

Ăстисенчен кая мар.

Ах, эп ташă ăсти мар,

Ăсти тесе калас мар, —

Вăйăç умне тăрсассăн

Ăстисенчен кая мар.

Ах, эп юрă ăсти мар,

Ăсти тесе калас мар, —

Халăх умне тăрсассăн

Ăстисенчен кая мар.

Куян, Куян, Куянкка

Кулянмашкăн пит ăста,

Тата ăста, пит ăста —

Кучан çиме пит ăста,

Тата ăста пит ăста —

Мухтанмашкăн пит ăста,

Тата ăста пит ăста —

Тащламашкăн пит ăста.

Ташла пĕлмен çынсене

Пăхса тăма намăс та!