Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Эс хăш чух — аçа та çиçĕм.

Тепĕр чух — сап-сар шевле.

Улшăнса тăран, савниçĕм,

Курăнатăн çĕнĕлле.

Аслати пекех кĕрлетĕн.

Айĕн-çийĕн çавăран.

Мĕн туса мана тиркетĕн?

Çав-çавах мана... аван.

Çĕнĕрен çуралнă евĕр

Эп туятăп хама-хам.

Питĕме хĕн ан йĕрлетĕр.

Пĕр шăлам та пăрахам.

Юнашар ялан манпа тăр.

Çиç шевлен, аçа çаптар.

Эп халь тим пулаймăп паттăр.

Пурпĕрех ӳкме ан пар.

Шур юланут çинче ман Çамрăклăх,

Анман, вĕçет Çĕр çийĕпе.

Чун ватăлмасть. Вĕçет ман Çамрăклăх

Иртет кун-çулăм йĕрĕпе.

Çара уран чупать ман Çамрăклăх

Чĕр сывлăмлă çерем çинче.

Çерем кăмпи пухать ман Çамрăклăх,

Вăлах — пĕр пайĕ çут тĕнчен.

Шур çӳçĕмре вылять ман Çамрăклăх,

Хĕвел çинче, ăшша туйса.

Çак сăввăмра янрать ман Çамрăклăх

Сăмах çумне сăмах хушса.

Сан аллунта венчет çĕрри,

Чиркӳ çурти пекех çунать вăл.

Çук ун пуçламăшĕ, хĕрри,

Хăрушă мар ăна çил-тăвăл.

Ман алăра венчет çĕрри,

Телейлĕ юрату палли вăл.

Ун çук пуçламăшĕ, хĕрри,

Хăрушă мар ăна çил-тăвăл.

Пĕрлешрĕмĕр, Венчет çĕрри

Хĕрӳллĕ юрату юрри вăл.

Ун çук пуçламăшĕ, хĕрри,

Хăрушă мар ăна çил-тăвăл.

Тус тумашкăн хăрамарăм,

Чунăмпа савса суйларăм

Хамăр касри сар хĕре.

Кунĕн-çĕрĕн шухăшларăм,

Антăхса кайса куçларăм,

Лăш! курмарĕ яш чĕре.

Вăтанса, савса шӳтлерĕм,

«Юратап» теме пĕлмерĕм

Чун суйланă пикене.

Нумайччен çапла çӳрерĕм,

Йăлăнтарчĕ — ӳкĕтлерĕм

Мăшăр пулма кĕркунне.

Ĕмĕте кĕç пурнăçларăм,

Савнă хĕр халь — савнă арăм,

Тавтапуç ылтăн кĕре!

Ахаль мар ăна юратрăм,

Çĕнĕ сăвăсем çуратрăм.

Юрату килет пĕрре!

Пĕр пӳрт хăна вĕрлет. Кил хуçи хĕрарăмĕн паян çуралнă кун. Савнă тăванне, юлташне, кинне саламлама чылайăн пухăннă. Люда та паян нихçанхинчен чипер те илĕртӳллĕ. Тахçанах кун пек савăнман кил хуçи арăмĕ. Йăлтăр-ялтăр кĕпе тăхăннă пĕчĕк пӳллĕ хĕрарăм кашни хăна патне çитет, ĕçтерет, апат-çимĕçпе сăйлама та ĕлкĕрет. Пӳлĕмре илемлĕ кĕвĕ-çемĕ янраса кайсан урай варрине чи малтан чупса тухса ташша тытăнать, ик аллине ик енне сарса, пуçне мачча енне пăрса хăй тавра çаврăнать. Унччен хăй телейĕшĕн вăтанакан Люда паян пĕтĕм хăнана кун пирки пĕлтересшĕн пек хăтланать. Мăшăрне те хăйпе ташлама сĕтĕрет. Анчах Мишша ташша юратмасть. Ĕçкĕ-çикĕре вăл ытларах аяккарах ларса ытти арçынсемпе картла выляса, пĕчĕккĕн эрех сыпса калаçса ларма кăмăллать. Килĕнче те чĕмсĕртерех вăл. Нумай çын хушшинче ăна кичем. Паян тата кăштах эрех сыпма та юрамасть, çуралнă кун хыççăн тăванĕсене ăсатса ямалла. Çавăнпа Мишша аванах сыпнă арăмĕнчен вĕçерĕнсе ытти арçынсем хушшинелле тарать. Чăннипех илĕртӳллĕ унăн мăшăрĕ! Паян кăна мар. Мĕн пĕрлешнĕренпех вăл Люда çине юратса кăна пăхать. Арăмĕн темле хăтланăвĕ те килĕшет ăна. Вăрçăшнă чухне те çилленмест. Хăй нумай калаçма юратманнипе арăмĕ чĕввĕн тăрса ун умĕнче сике-сике кăшкăрашсан та пăрăнса утать. Юратать вăл арăмне. Çирĕм çул пĕрле пурăнсан та туйăмĕсем ĕнер тĕл пулса юратса пăрахнă пек арçыннăн.

Малалла

Парас-илес пĕтмен-ха пирĕн.

Вĕçне çитмешкĕн те инçе.

Хыпса тухсассăн вăрçă хирĕ,

Выртман эпир лаç хыçĕнче.

Хутаç çакса килсессĕн выçлăх,

Пӳлес тесе ун хурлăхне,

Ула ĕне сухийĕ хыççăн

Аксаччĕ шанăç вăрлăхне.

Кунçул пĕр пек килмест хаваслă.

Шӳт çĕтнĕ чăркăш тапхăрта

Кăларнă чул, вăрман та каснă,

Юхтарнă сулă Атăлта.

Йăпатнă пурнăç е астарнă, —

Йăлăхтарман пĕрне-пĕри.

Лара-тăра пĕлмен хастарлăх

Паян та яшлăх пек вĕри!

Хурăн сăрчĕ çинче чалăш çумăр

Ташлаттарчĕ ирпе сар çулçа.

Шевлесем,

Савăнса алă çупăр,

Тӳпе уçрĕ кăвак хупăлча.

Сивĕнмен-ха хĕвелĕн мунчи.

Сăрт каçанĕ пăспа, ав, сывларĕ.

Кӳршĕ тус

Çапăнса тухнă мар-и?

Çыпçăнса тулнă милĕк çулçи.

Шурă хăйăрлă Атăл хĕрри.

Чĕрери çулăмпах-ши пĕри

Çырса хунă чĕрсе (ах, чарусăр!):

«Пурнăçа пĕлес çук юратусăр».

Нӳрлĕ хăйăр çинчи сăмахсем...

Çырана асамлатнă вĕсем.

Нихăçан çухалмассăн, хитрен

Курăнаççĕ мана инçетрен.

Тĕрлĕрен çав, чăнах та, тĕмен,

Улшăну пуласса та кĕтмен,

Хум килсе сапаларĕ «ю»-не,

Туйăм ларчĕ ытла та йӳне.

Пушă юлнă çав «ю» вырăнне

Çыртăм «ы», аптăранă енне.

(Мĕн иртни яланах таврăнусăр):

«Пурнăçа пĕлес çук ыратусăр.»

Шутарса чӳрече каркăçне,

пӳлĕме тĕксĕм хăтлăх кӳретĕп.

Юлашки юрату куççульне

çăлтăрсем курасран шикленетĕп.

Асапа ăнланас пек çурта

манпа тан куççульпе ĕсĕклерĕ.

Çул çухатнă этем-ши тулта

кантăк умĕн пĕр сассăр çӳрерĕ?

Юрату ĕмĕлки-ши темччен

уйрăлма хăяймасăр тертленчĕ?

Юлашки хут эс кайнă енче

куç курми шухă тăвăл çĕкленчĕ.

Шутарса чӳрече каркăçне

пӳлĕме тĕксĕм хăтлăх кӳретĕп.

Сӳнтерсе шур çурта çулăмне

чĕрери çулăмпа кĕрешетĕп.

Чăваш культури çуралнă Чĕмпĕр — Ульяновск хулинче писатель пулса ӳссе çитĕннĕ А.Талвир ячĕллĕ литература премийĕн лауреачĕн Анатоли Ырьятăн (Дмитриевăн) çак черетлĕ сумлă кĕнекине суйласа илнисем тесе пĕтĕмлетсе калама та пулать пулĕ. Халĕ ĕнтĕ вăл хăйĕн литература каçалăхне тин çеç пуçласа янă автор мар, хăйĕн 65-мĕш çуралнă кунне палăртма хатĕрленекенскер, пулас юбилейĕ тĕлне тĕсесе кăларчĕ вăл ăна.

Ку умсăмахра эпĕ унăн биографийĕпе вăл литературăна епле çул-йĕрпе пырса кĕни çинче чарăнса тăрасшăн мар. Кун çинчен çак кĕнекерех вырăсла çыракан чăваш писателĕ пирĕн тусăмăр Александр Богатов тĕплĕн çырса кăтартнă. Çитменнине «Канаш» хаçат вулавăшĕ» рубрикăпа тухнă «Пурнăç утравĕсем» малтанхи сăввисен ярăмĕпе паллаштарнă май эпĕ те самай тĕплĕн асăннăччĕ. Ку кĕнекере авторĕ хăй çырнă кĕске биографийĕ те пур.

Паллă писательсен биографийĕсене аса илер-ха: вĕсенчен чылайăшне литература тĕнчине хаçат çавăтса кĕнине асăрхама пулать. Анатоли Ырьятпа та шăпах çапла пулса тухрĕ. Вĕренмелле ача чухнех сăвăсем çырса пăхнă-ха вăл. Пĕр ӳстермесĕрех каламалла, иртнĕ ĕмĕр вĕçĕнче пирĕн Ульяновск облаçĕнчи тăван чăваш чĕлхипе тухма пуçланă хаçат вара литературăна çирĕппĕн сиксе кĕмелли трамплин пулса тăчĕ.

Малалла