Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Картара тăрăть ĕне,

Сăнчăрланă ун мăйне.

Умĕнче апат купи,

Пăрăх тăрăх шыв юппи.

Пурте пур: чăмла, ĕç, çи,

Кун пек чух мĕскер выççи?

Апат тăрăх сĕтна пар,

Çакăн пек сан пархатар.

Куславккари «Ялав» хаçат редакторĕнче эпĕ 1986 çулта ĕçлеме пуçларăм. Паллă ĕнтĕ, вăл вăхăт — перестройка тени амаланса вăй илнĕ тапхăр. КПССăн Тĕп Комитечĕн Генеральнăй секретарĕн Михаил Сергеевич Горбачевăн ячĕ кашнин чĕлхи вĕçĕнчеччĕ ун чухне. Хаçатра та, радиопа телевиденире те кĕрлесе тăратчĕ вăл. Пирĕн хаçат та, паллах, аякра тăман, перестройкăпа унăн лидерĕ çинчен çырсах тăнă.

Чиперехчĕ, анчах пĕррехинче пăтăрмах сиксе тухрĕ. Хаçатăн малтанхи статйинче Горбачев вырăнне «Гробачев» тесе лаплаттарса хунă. Ах, тамаша! Йăнăшнă тейĕпĕр, пулать ун пекки, анчах та мĕнле сăмахра йăнăшса мĕнле сăмах çырса хунă: гроб — ачев! «Гроб» тени мĕн тени? Вилĕм тени. Эппин, эпир перестройкăна питĕ хăвăрт, вăхăтсăр çĕр ăшне чиксе хума шутламан-и вара? Лекет «çӳлтисенчен»! Пуçа касаççĕ...

Çапла ăшталаннă вăхăтра мана хамран аслă юлташсем, редакцире ĕмĕрне ĕмĕрленĕскерсем, ăслă шухăш пачĕç (чăн та, мĕн тери хаклă иккен вăл опыт тени!): пӳрне вĕçне типографи краскине илмелле те хаçатри йăнăш вырăна вараласа тухмалла. Ăнсăртран станок çапла çапнă тетчĕр...

Çапла турăмăр та — коллективпа, сĕтелсем хушшине вырнаçса лартăмăр. Эх! вараларăмăр тăван хаçата! Тиражĕ пысăкчĕ — ултă пин экземпляр ытла. Ĕçе пĕтертĕмĕр те малалла мĕн пулассине кĕтме пуçларăмăр. Вăхăт иртрĕ — сас-хура пулмарĕ.

Малалла

Ши-ши!

Çилех ӳлет-ши вара?

Вите стени хушăкĕнчен,

Çӳçентерсе мĕнпур енчен

Сив çил вĕрет-ши вара?

Вĕретех çав, вĕрет çав,

Стени шăтăк-çурăк ав.

Пат-пат!

Мĕскер-ха патлатать?

Пирĕн ĕне ферминче,

Йĕпе-сапа кунсенче

Чăнах çумăр-ши анать?

Анатех çав, пат тумлать,

Çийĕ шăтăк — çав хуплать.

Чĕрик-чарик!

Чĕриклетет, çухăрать,

Лумпа хирсен уçăлать,

Виççĕн тĕксен хупăнать.

Алăках-ши ку вара?

Алăках çав, алăках —

Шалта тислĕкĕ лăках.

Вăш-ваш!

Вĕлтрен милĕк вăшлатать,

Мунча чулĕ чашлатать.

Çирĕп тытас милĕкне,

Хĕрхенес мар ăшшине.

Ӳрĕк-сӳрĕк пуçлăха

Кĕртмех тивет тип мунча.

Иртсе пырать ырхан кун-çул,

Чĕре ман çук — ăшра ман чул.

Çук тăнăм ăнланма çукка...

Çук пурнăç — халăхри хушка!

Хăçан пĕтет ку самана?

Хăçан пур çитĕ Амана?

Тăрантарма ачасене

Лăплантарма чун ыйтнине.

Çук халь тӳлеклĕх халăхра —

Пăхсан куратăн "Кашкăра".

Шăл хăйраса, куçпе çиçсе

Этем пăхать этем çине.

Ванюк Турра та, усала та ĕненмен. Пĕр-пĕр тĕшмĕшле япала çинчен каласа парсан кулса çеç ирттернĕ вăл халиччен. Хăçан та пулсан çак серепене лекетĕп тесе ĕмĕрне те шутламан.

Кӳршĕ ялти пуçанăшĕ сысна пусма чĕнсен Ванюк турткаланса тăмарĕ. Ирхине выльăх-чĕрлĕхне пăхнă хыççăн ĕçне кайса курăнам терĕ кăна. Ялта электрикре ĕçлет вăл. Кашни кунах ĕç тупăнсах пымасть, кăшт-кăшт пăхкаласа илет те каçченех пушă. Енчен те пĕр-пĕр инкек сиксе тухмасан. Тьфу-тьфу! ун пек ан пултăрах.

Паян та ĕçре аванах-ха. Çавăнпа кӳршĕ ялти пуçанăшĕ патне пĕр шухăшсăрах тухса утрĕ. Пуçанăшĕсен ялне кĕриччен масар вырнаçнă. Тинтерех çунă юра таптаса çул тунă. Апла çĕнĕ виле пулнă. Темшĕн Ванюк илтмен тата кун çинчен. Çамрăклăхра нумай чупнă ку яла. Масар çумĕпе иртнĕ чухнехи хăратмăшсем пирки калатчĕç çамрăксем. Ĕненмен вĕсене Ванюк. Чиперех çитрĕ пуçанăшсем патне. Йыснăшне курсан килтисем питех те хĕпĕртерĕç. Ара, пусмалли сыснасем виççĕ тан, пĕччен ĕçлеме кансĕртерех, çавăнпа пуринчен ытла пуçанăшĕ савăнчĕ.

Сивĕ аванах хуçаланать кăçал. Пĕр сыснине тирпейлесе пĕтернĕ çĕре Кулине (Ванюк арăмĕн йăмăкĕ) килте юхтарнине те ăшăтса хунă. Çапла чиперех тирпейлерĕç икĕ арçын сыснасене. Кун каç еннелле те сулăнчĕ. Раштав уйăхĕ çапла вĕт: кунĕ кĕске, çĕрĕ вăрăм. Кулине какай шӳрпи те хатĕрленĕ. Техĕмлĕ яшкана çине-çине сыпрĕ Ванюк. Кун каçипе ĕçленĕрен çемçелнĕ шăмшакĕ ĕшенни иртсе кайтăр терĕ. Çитме çăмăл пултăр тесе эрехне те нумай ĕçмерĕ вăл. Кил хуçисене тав туса килне кайма пуçтарăнчĕ. Пуçанăшĕ ял вĕçне çити ăсатасшăнчĕ — килĕшмерĕ Ванюк: ара, ӳсĕр мар вĕт, çул пĕлет.

Малалла

Çеçпĕл Мишши чĕнсе кăларчĕ

Мана поэзи тĕнчине.

Алла хут-кăранташ тыттарчĕ

Сăнарлама Сăкăтьенне.

Сăкăт ачи эп. Шĕл-кăварлă

Чĕре юратупа çунать.

Чăваш çĕршывĕ — чун хавалĕ

Телейлĕ ăнăçлăх сунать.

Чикрĕм чăкăт та пĕремĕк,

Чикрĕм иçĕм, айванкка,

Çăкăр çеç илмерĕм эпĕ —

Йывăр пулĕ кутамкка.

Ват анне çапах та çăкăр

Чикрĕ çул кутамккине:

— Эс ватта итле… Çул йăвăр,

Çăкăр йăтĕ вăл хăйне.

2008, раштав, 10

Хăçан ыр сăввăн хутаççи

Пиçсе тулса çитет:

Чун киленен сăмах çыххи

Вулакана кĕтет.

Сăмах вăл — вăйлă. Сăвăра

Татах вăл вăйланать.

Сăвăç сасси çав вăхăтра

Аса, пуçа тытать.

Килленнĕ сăвăра сăмах

Илет чăн тыткăна.

Кашни сăмах — пылак çăмах

Кĕрет ăса-тăна.

Мĕн çитмест-ши çав тĕнче уçлăхĕнчен килнĕ симĕс çынсене (çын темелле-и вĕсене, е гуманоид)? Пĕрре наукă тĕпчевçисен пуçĕсене пăтратса яраççĕ, спортсменсене олимпиадăсенче хутăштарса пĕтереççĕ, кĕнеке çуртĕнче асар-писер туса хураççĕ. Пур çĕре те хăйсен сăмсисене чикеççĕ.

Тем, пăхатăп та сирĕн çине, эсир мана пĕртте ĕненмен пек туйăнать. Эпĕ те унччен ун пеккисене ĕненсех кайман. Халь вара хам çавăн пек пăтăрмаха çаклантăм та урăхларах шутлатăп.

Акă çапла пуçланчĕ ку ĕç. Итлĕр вара.

Эпир виççĕн, Микулай, Санюк тата эпĕ, сунара кайрăмăр. Ара, сунар вăхăчĕ пуçланнине тăвас терĕмĕр мар-и çав.

Ирхине ирех, кăвак çутăллах, ăçта сасă илтĕнет, çавăнталла перкелерĕмĕр-ха. Тул та çутăлчĕ, çил те вĕре пуçларĕ. Кăвакалсен пулккисем вĕçмелле пек туйăнать. Çук та çук. Нимĕн те тытаймарăмăр. Аптранипе пуш кĕленчесем çине перкелесе те илтĕмĕр. Микулай таçта кайса икĕ чакакпа пĕр ула такка тытса килчĕ.

Каçхине аш консерви ăшăтса çирĕмĕр. Юлташсем часах тӳнсе кайрĕç. Эпĕ ларатăп-ха кăвайт умĕнче.

Вăт çав вăхăтра темле çуталса тăракан япала тухса тăчĕ ман ума. Эпĕ тӳрех ăнкарса илтăм-ха вăл гуманоид пулнине: темле симĕссĕн курăнать, шалта çутăсем йăлт-йăлт тăваççĕ, хăлхисем темшĕн иккĕ мар, тӳрех улттă.

Малалла

Çилпеле уран вăрман, эс манăн,

Эп санран нихçан уйрăлас çук.

Эх, суха — çӳхе юлташ, эс канăн,

Маллахи çул пирĕн — сансăр çул.

Малашне çул пирĕн — çут прожектор,

Çуттипе йăл-йалăн çуталать.

Малашне юлташ ман тимĕр трактор,

Эс ăна, уй-хирĕм, ытала.

Вăл сана нимле сиен те тумĕ,

Çисе ямĕ ешĕл илеме.

Хальхи пекех пулăн çăмăр умĕн,

Çăмăр хыççăн уçăн çăл куçне.

Шăп шуса пыран тăртаннă уйăх

Пулĕ саншăн — тырă путавкки...

Пыл-çу пекех тутлă пулĕ ыйăх,

Ав кулать хĕвелĕ — сар инки.

Ан хăрат мана, кĕрхи çанталăк,

Ан кала мана: суян тесе.

Халь мана та ыталарĕ шанчăк,

Халь эп хам пурнап хĕпĕртесе.

Эп шанап. Совет çĕрĕ вăйланнă,

Раççей çĕрĕ тасалнă тусанран.

Юнпа варланнă черкки те ваннă,

Ун вырăнне çĕн çурт — çĕн самана.

Эп манман. Тăван çĕршыв аманнă,

Улăм ялăн çитсă пит сахал.

Анчах халь — ялпа хула авланнă,

Вăл ман çĕршывшăн — ăраскал.

Малалла