Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çамрăк ирĕн

сăввине вулатăп,

çамрăклăх пурришĕн

савăнатăп.

Пурнăç кунĕн

юррине юрлатăп,

пурнăç кĕввипе

çунат саратăп.

Ватлăх каçĕн

сассине илтетĕп.

Çук, илтместĕп...

Иртерех-ха тетĕп.

Чăваш пӳрчĕ. Урине çĕрелле усса кăмака çинче карчăк ларать: çăварне чĕлĕм хыпнă, табак хаклăран хăмла аври туртать. Чĕлĕмне кăларчĕ, пĕшкĕнсе урайне сурчĕ те карчăк калаçать: «Пупăн ĕни çур çĕр çитсен макăрать тет ула йытти кашни каç çиле хирĕç пăхса улать тет. Пирĕн чăпар чăх та автакан пулнă. Эх тур! Ырра мар пулĕ ку капла, тĕнче пĕтет пулĕ, антихрист килмелле теççĕ. Хусанти элхерейсем куккук пулса таçта вĕçсе кайнă тет». Çапла калаçса ларать пирĕн утмăл çулхи асанне.

Асанне! Эсĕ апла калатăн. Ара, пупăн ĕни макăрмасăр. Халĕ ăна та çăнăх шывĕ сахалтарах лекет пулĕ. Пупăн йытти ĕлĕк буржуй пулнă, халĕ вăл та апата тăраничен çиеймест, хырăмĕ выçнипе виле çиме каясшăн çиле хирĕç ларса улать. Асанне, итле-ха: Хусанти элхерейсем куккук пулман, вĕсем Çĕпĕре улпутсемшĕн Турра кĕл тума кайнă. Антихрист килет тесе Япони вăрçи вăхăтенче калатчĕç. Халĕ вăл антихрист ватăлса та вилчĕ пулĕ. Тĕнче ку таранчен пĕтмен пулсан епле халех пĕттĕр вăл? Санăн чăххушăн та çут çанталăк петес çук. Элхерейсем куккук пулман, вĕсем, улпутсемпе пĕр канашлă пулса, хура халăхран Çĕпĕре тарнă. Асанне, итле-ха акă: сирĕн Ваççа улпутсене хирĕç вăрçа кайнă. Хусанти элхерейсем, мăн пупсем халĕ Çĕпĕрте сирĕн Ваççасене хирĕç тăраççĕ, сирĕн Ваççасем часрах пĕтчĕр, улпутсем çиеле тухчăр тесе Турра кĕл тăваççĕ. Асанне! Чĕлĕмне хур-ха, итле: эсĕ кама хĕрхенетĕн? Куккук пулнă элхерейсене-и, хăвăнтан çуралнă Ваççана-и? Эсĕ вĕсенчен кама ытларах юрататăн?

Шур ватлăх хĕлĕ килеспе, туссем,

тăнлавăм пулчĕ кивĕ çурт карнисĕ.

Çук, иленмерĕç чĕкеçсем...

Ан писĕр

эсир çеç — тахçанхи юратусем.

Эсир хăварнă йĕрсемпе каç-каç утса çӳретĕп

эп çамрăклăх уçланкинче çырла тата-тата.

Эсир пуртан çак çĕр çинче эп ватăлмастăп, тупата...

Эп сиплĕ чĕрĕлĕх шывне вырта-вырта ĕçетĕп.

Астăвăм алăкне уçса

кĕрсессĕнех сикет пек ташă

Эй, çамрăклăх!

Эс — чун çулташĕ!

Ташлас килет ура хуçсах.

Тăнлавăм пулчĕ кивĕ çурт карнисĕ

шур ватлăх хĕлĕ килеспе, туссем...

Сас парăр, тахçанхи юратусем!

Ман шухăшран ан сивĕнĕр, ан писĕр

ман асăмра, улах каçсем, туйсем,

хăлха алки пек уйăхлă уйсем...

Август — хĕмсĕр, август — сулчă,

Август — тĕлĕкри ачалăх.

Татăлчĕ çӳçенчĕк çулçă,

Тайăлчĕ хăяккăн, чалăш...

Август — тӳпере шур уйăх,

Кĕл-пике пек, юратусăр.

Август — ут сассиллĕ улăх,

Карăшсăр, чун савнă туссăр...

Август — куç тулли тавралăх

Ирĕк, канăçлă, хевтеллĕ.

Ир те каç хирсем ялтравлă,

Ир те каç васан тĕтреллĕ...

Август лăпкă. Эп çапах та

Пурăнăç сăннех куратăп,

Ун çине анчах пăхатăп,

Ун çипне анчах упратăп.

Вара, чиксĕр çĕрĕн-шывăн

Ватăлми чунне тĕл пулнăн,

Эп те ун пек чĕрĕ, сывă,

Эп те вилĕмсĕр, яш чунлă...

Август — хĕмсĕр, август — сулчă...

Тем пăч сӳнчĕ, тем çуталчĕ...

Тем «сыв пул» тесе ал сулчĕ,

Тем «салам» тесе çуралчĕ.

Йăлт шултăрканă хăмăр йĕкелне

Пăрахрĕ хыр тусанлă çул çине.

Вăл, çурăлман граната пек, кӳплетрĕ.

Пĕр кайăк ăна хирĕç шĕвиклетрĕ.

Каллех шăп-шăпăрт пулчĕ таврара —

Вăрман-мĕн йăшăлт тунă ыйхăра.

Каллех вĕр типĕ, сарă-хăмăр шăрăх

Чупса саланчĕ ешĕл-симĕс тăрăх.

Нейтралитет тытса тăран тӳпе,

Пăхсан, чăнах, чее политик пек.

Лару-тăру улшăнасса кĕтсе-ши,

Е циникла: «Мана мĕнех», — тесе-ши —

Вăл туйăмсăр сăнать çĕре çӳлтен

(Пач ăмсанмасăрах та мар пуль, тен)...

Çапах, хырсен тăррисене пăхсассăн,

Кăшт илтĕнет темле хаваслă сасă.

Унта, çӳлте, сип-симĕс парăссем

Кĕтеççĕ уçă çил кĕç вĕрессе.

Килинччĕ хуть çил-тăвăл, ах, килинччĕ,

Çап-çутă çумăр лӳшкетме пуçлинчче!

Халь тĕлĕрен вăрманăн та вара

Лăпланĕччĕ ăш-чикĕ тăвăлра.

Хырсем те, ешĕл парăслă армада,

Хăюллăн, пытанмасăр, шăтăр-шăтăр

Малалла

— Тйевога! — шартах вăранать хĕрача.

Вут пек пĕçерет кĕлетки.

— Лăплан-ха, — тет амăш, — ку тĕлĕк анчах,

Юмах аташтарнă пекки.

— Анне, хăвăртрах аяла, путвала!

Илтместĕн-им, бомба ӳкет!

— Ачам, пĕчĕкскерĕм, ан çуйăх ытла,

Çук бомба кунта, шеремет.

— Ăçта пирĕн Вовка? Нинук ма тăман?

— Эй-яй, пĕчĕк çеç айванкка,

Халь тек кирлĕ мар вĕсене вăратма,

Вĕсем кайрĕç пит аякка.

Вĕсем халь çӳреççĕ çӳлти пĕлĕтре,

Хитре сад пахчи хӳттинче.

— Мĕнле сад пахчи вăл? Курасчĕ пĕрре...

— Пĕлместĕн çав: аслă тĕнче.

— Унта çăкăр пур-и? Кала-ха тата:

Унта сивĕ мар-и, анне?

— Унта çын выçмасть. Хĕл те çуккă унта.

Пит лайăх унта çынсене.

— Аннеçĕм, атя-ха эпир те каяр!

Паян пулмасан та... ыран.

— Тен, кайăпăр та-и... Анчах халех мар —

Аçу таврăнсан вăрçăран.

— Тулта тем юрлать, тем юрлать çил-тăман,

Темскер калаçать тĕнчепе.

Ача çак çула пĕр нушасăр тухман,

Малалла

Ĕлĕк-авал пĕр ялта Хураç ятлă çын пурăннă тет.

Хураçăн пурнăçĕ питĕ начар пулнă тет.

Çăкăр-тăвар çитмен унăн, кил-çурчĕ ишĕлсе ларнă, выльăх-чĕрлĕхĕ пулман унăн, чăх-чĕп усраман вăл.

Арăмĕ хăй те çĕтĕк-çатăк тум-тир тăхăннă: ачи-пăчи çĕтĕк çытмапа, çара уран, çанăсăр кĕпесемпе, хуп-хура питлĕскерсем урам тăрăх ĕрлесе, йытă-кушак хăваласа, çăвара карса çӳренĕ.

Хураç ачисенчен иртен-çӳрен çын сăмах ыйтсан вĕсем сăмсисене мăшлаттарса, тутисене тавăрса йĕкĕр шăлĕсене кăтартайнă.

* * *

Çав ачасен ашшĕ, Хураç, этем уйра ĕçленĕ чух килте çывăрнă е урам тăрăх урлă-пирлĕ пăхкаласа тăнк-танк, тăнк-танк уткаласа, икĕ аллине калла тытса утса çӳренĕ.

Яллă çĕрте çерçи выçă вилмест теççĕ, — çавнашкал Хураç та унтан-кунтан пĕрер татăк тупкаласа пурăннă.

Ĕçкĕ-çикĕре вăл пур çынтан та маларах ĕçсе çӳренĕ, кĕнĕ çĕртен туха пĕлмен. Тулли куркана тĕппи тума ăста пулнă вăл.

Çӳпçе çине хупăлчи тенĕ пек, Хураçăн арăмĕ те усланкă, ланчашкарах, мелке çӳçлĕскер тупăннă.

* * *

Малалла

Хам пурнăçри мĕнпур вак-тĕвеке

пысăклатма ма вĕçĕм тытăп лупа?

Эп сарлака çул варрине лекем:

пĕчченлĕх ӳплинче эп лармăп хупă.

Çак ĕмĕт çунатне касмашкăн ал

çĕклекене эп сăх питрен лач! сурăп!

Хама кура ман хамăн ăраскал —

путсĕрлĕхе хĕç-сăмахпа эп турăп.

— Хал пулмасан — хăвна çеç айăпла! —

тесе хама эп вĕçĕмсĕр хытарăп.

Ĕмĕрлĕхе çĕтсе, вил кайăкла

ӳкессинчен, пĕрмай

асăрхаттарăп.

Çунатлă шухăш вĕçевне çавах

пăрахмĕ ăраскаллă кун — тавах!

Васкатпăр пур çĕре те ĕлкĕрме:

вак-тĕвекпе вакланнăран сисместпĕр,

юлать чи кирлĕ ĕç. Ăна темме

çак шавлă пурнăçра аса илместпĕр.

Каласчĕ, кунăмсем, сире халех:

çула тухатпăр пушăлла, тиевсĕр!

Хыпаланса иртетпĕр ахалех

хавхаланусăр, ĕмĕтри вĕçевсĕр.

Кайран, шур пас тытсассăн тăнлава,

куратпăр хамăр пĕчĕкçĕ лава,

тиес татах — çитмест хастарлăх вучĕ.

Çу вăхăчĕ иртсен, вăрман çапла

ларать пехиллесе вилес çынла:

ун умĕнче — шур хĕлĕн шурă хучĕ.

Уçă кантăк витĕрех

Алă патăм Вихтĕре.

«Кантăк витĕр ал тытсан —

Çылăх, — терĕ. —

Каçарсам».

Ал тытмарĕ, катăршнăй.

Уçă кантăк витĕрех

Патăм хайхине эрех.

Тытрĕ стакана ярса!

Кантăк витĕр ал парса:

«Ан ятла», — тет катăршнăй!