Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Каçхине тăман тухсассăн,

кантăка юр йĕпетсен

алăка такам шаккассан

туйăнать мана куллен.

Хăш çĕрте çӳретĕн эсĕ,

кам сăнать сан уттуна?

Ман пата сас çитермесĕр

йĕркелен эс кун-çулна.

Пурнăçра çынсен элчелĕ

çывăхрах туйăннăçем

упраса аса илмелĕх

эсĕ пур ман, ыр этем.

Пирĕн ĕмĕр пĕр татусăр

çĕклекен шухăшсене

ăнкаратăп та эп, тусăм,

хисеплеп çын шăпине.

Тĕплĕ пултăр шухăш-кăмăл,

çирĕп пултăр çын шăпи, —

кун пирки çырман эп çăмăл,

халĕ çăмăл çырăп-и?

Сан çинчен илтме пӳрсессĕн

шухăшлатăп эп ялан:

ыр-и эсĕ, сыв-и эсĕ,

шанчăку çавах-и сан?

Илтĕнет пек савнă сасă

ĕçĕм, сăввăм вĕçленсен

алăка такам шаккассăн

туйăнать пек каçсерен.

Сан çинчен: «Çук», — тесе-и калаçăп

халь, паян акă, ман аллăмсем

сĕтеле кăшт лексен те ир-каçăн

кăртлатни ӳт-пĕве витерсен?..

Мĕн вăйпа асăмран уйăрайăп, —

юнупа, сассупа, ыйхупа

шăнăр витĕр, юн витĕр, ӳт айĕн

йĕр хăвартăн пулсан, — мĕн вăйпа?..

Эпĕ хам — сан йĕррӳ... Сăрхăну та

çутату вăйĕпе — витĕрех —

манăн асăм пулса манра юлтăн —

ман тĕнчен негативĕ пекех...

Эп вăхăт валемне çĕклетĕп.

Йăтма вăй пур-ха кăкăрта.

Атте çулне кĕçех çитетĕп.

Вăл вилнĕ хĕрĕх тăххăрта.

Пурăнаймарĕ вăрăм ĕмĕр.

Куç хупаймарĕ килĕнче.

Ăна çунтарчĕ вăрçă хĕмĕ,

Пĕтерчĕ Витебск патĕнче.

Куççуль юхса анать-çке шăпăр

Атте шăпишĕн хурланса

Пĕр ачинчен пĕр татăк çăкăр

Вăл кураймарĕ тутанса.

Пӳрне хуçса пире шутлатчĕ,

Çитместчĕ аллинче пӳрне.

Çулран-çулах йыш хушăнатчĕ, —

Лекетчĕ ячĕ аннене.

Миçен пулсассăн та — саватчĕ.

Юлман-ха, тетчĕ, кĕлмĕçе.

Хыт аллипе пуçран шăлатчĕ.

Тĕк пек вăл туйăннă çемçе.

Патак та тивнĕ, кам-ха тунĕ?

(Хул-çурăм халь те астăвать.)

Судне атте пĕччен хăй тунă,

Хăех вăл пулнă адвокат.

Ачалăх пĕлĕчĕ тăп-тăрă.

Эп шырамастăп айĕпне.

Пускил ачи тусассăн вăрă

Мана та лекнĕ сых ятне.

Санран çуралнисем — хăюллă.

Кăштах илем-и мухтанса?

Хăратмалла эс йăтнă хулă

Малалла

Иртнĕ каçра

Ăш ыйхăра

Тĕлĕк тĕллентĕм.

Хам арăма

Суйса пама

Çапах иментĕм.

Çавах сире

Паян пĕрре

Суйса парам-ха.

Мĕн курнипе

Тĕпĕ-йĕрĕпе

Паллаштарам-ха.

Пĕлĕт çине

Çĕр çинченех

Шур хут куçать пек.

Çав япалах

Унтан, паллах,

Вĕçет, çăвать пек.

Ухăсемпе

Ку хутсене

Çынсем переççĕ.

Кун каçипе

Хăть пĕрине

Укереймеççĕ.

Шур хучĕсем

Юр пек вĕçсе

Çаплах çăваççĕ.

Хуласене

Е ялсене

Курăнми тăваççĕ.

Циркулярсем

Çапла вĕçсе

Халтан яраççĕ.

Волокитăна

Çĕн саманан

Çăварлăхласчĕ!

(Пурнăçри карттин)

Беспризорнăйсем хушшинчи ĕçе вăйлатмалла. Беспризорнăйсене хамăр енне çавăрасси çак çулсенчи, çак кунсенчи ĕç.

Хаçатсенчен

«Т-й» пăрахут Шупашкар пристанĕ çумне чашкăртса пырса ларчĕ. Пристаньре ĕç пуçланчĕ.

Пристань кĕперĕ çинче ялтан килнĕ ача тăрать. Карттусĕ çĕтĕк. Кĕпи витĕр чавсисем курăнса тăраççĕ. Уринче çăпата татăкĕ. Аллинче пилеш туя.

Сăрт тăрринчен тепĕр ача анать. Ку пысăкрах, илемлĕ. Çӳçĕсем кăтраланса çамки çине аннă. Çĕтĕк пиншакпа. Уринче ботинкă. Куçĕсем йăл-ял тукалаççĕ. Такама шырать. Пристань çине кĕрсе каялла тухрĕ. Унтан кĕпер çинче тăракан ача патне пырса:

— Ăçтисем эс?.. — тесе ыйтрĕ.

Ача сисмен çĕртен хăйне чĕннинчен шарт сикет.

— Мĕн хăран? Кала, ăçтисем?

— Туканашсем...

— Мĕн тума килтĕн кунта? Ăçта каятăн?

Ача ним тума аптрать. «Мĕн тума çыпăçрĕ-ха ман çумма ку?» — тесе шухăшлать. Анчах каламасан начар пуласран шикленсе:

— Туканашсем эп... Атте çук ман. Анне хамăн мар. Вăрçать. Çăкăр та çук ĕнтĕ... тухса килтĕм... Ăçта каяссине хам та пĕлместĕп. Тем курмалла... Паян çимен те-ха. Кунта «детски дом» пур терĕç те. Каяймарăм. Хăрап. Халь каç пулнă ĕнтĕ. Ыран каяс теп... Çаплах!.. — тесе арпаштарса каласа пачĕ.

Малалла

Сасартак вăранан, ача пек, инçетре.

Сасартăк — музыка, хула, урам, тĕтре.

Пăрланнă туратсен тĕтреленен çути —

çыран тăрăшшĕпех — ман патăма çити.

Лифт кантăкĕ çумне хуллен тĕршĕнсенех

аса килет мана пуласлăхăм тӳрех:

элчелĕм манăн пĕр: ялан, куллен-кунах

ман сас улшăнмалла — сана курсассăнах

сан фортепьяну шав вутра ялтрамалла,

ман çав вутра сана — ална сăнамалла,

чĕре ыратнине манас килсе çитсен,

балкон çине тухса тĕршĕнмелле хуллен,

кайран, ыйăхăмра, сана ман чĕнмелле,

ирччен, тĕлĕкĕмре, санпа пуплемелле.

Шур юр витĕр палăраççĕ

трамвайсен кӳлеписем.

Çанăсем ăшне чăмаççĕ

эп юратнă алăсем.

Савнă çыннăм, лекрĕн эсĕ

чĕлтĕр юр чӳхенĕвне,

манпала килĕштермесĕр

ямĕ вăл сана килне!

Хӳтлĕхре, шур çĕлĕк айĕн

тĕксĕмленĕç куçусем,

ман çине тинкернĕ майăн

лăпкăн ăшăнĕç вĕсем.

Çил-тăман хăтланкаларăш

пит вăтанчăк халь темме:

çаврăнатчĕ акăш-макăш,

халь — пуçларĕ чӳхенме.

Ахаль мар халь шăпланаççĕ

хулари пур сасăсем,

ахаль мар чăштăртатаççĕ

концертсен афишисем!

Иккĕн лифт ăшне кĕрсессĕн

тӳррĕн пăхăн та куçран

ху туймасăр, ху сисмесĕр

шăппăн уртăнăн мăйран...

Эп тĕлĕк курнăçемĕн

Уçать те çенĕке

Кĕрсе тăрать аннеçĕм.

Майлать пуçелĕке.

Вĕçет сапунĕ вăштăр.

Пăшăлтатать тути.

Сăнне çутатнă фосфор.

Сар тупăкăн çути.

Ялан ун куçĕ хупă;

Пырса тăрсассăнах,

Мăкăртатать пĕр хушă,

Тем-тем калать сăмах.

Çук, илтĕнмест халапĕ,

Çитмест ман çывăха.

Аннеçĕм, тен, халь эпĕ

Кĕретĕп çылăха?

Сăнран эс кушăрханнăн

Сăнатăн пĕр кана.

Тен, шутсăр пăшăрханнă

Тăван-пĕтен мана?

Çын хуйхине, тен, маннă?

Çунатăп хамшăн çеç?

Йӳçек, чухлатăп, манăн

Сана çак кучченеç.

Епле куçран эп пăхăп?

Аннеçĕм, ан хашлат.

Шута кайса пĕр вăхăт

Пуçа эс хыпашлан.

Çӳçрен туртасшăн мар-и

Юри ĕлĕкхилле?

Чим, эс кала пуçларăн:

— Ачам, атя киле.

— Ăçтан кун пек хастарлăх?

Пуçу каллех шакла.

Мĕн-ма вара кастарнă

Çӳçна эс салтакла.

Малалла

Каллех райком ĕçне чĕнтернĕ,

Васкатăп телефон патне.

Шурăмпуçпе ир чĕнтĕрленĕ,

Хĕретнĕ пĕлĕт çунатне.

Çунать, хăмач ялав пек, тухăç.

Капăрланать теме кĕтсе.

Кĕçех суха тумашкăн тухĕç

Ача сăн-питлĕ йĕкĕтсем.

Пускил-хĕрарăм кӳлĕ вăкăр,

Турттарĕ вăрлăх кун каçа.

Çапла.

Тертпе пулать вăл çăкăр.

Вăрçи мантарчĕ канăçа...

Эп васкаса çĕклетĕп трубка.

Каллех тивет пуль ĕнтĕ ят.

Эп мĕн илтетĕп пĕр тăрукăн?

Çурăлас пек чĕре тапать.

Савăннипе ташла пуçларăм.

Тула тухатăп сирпĕнсе.

Тăкăрлăкпа утать хĕрарăм

Ик витрипе шыв çĕклесе.

Эп кăшкăрса çĕклетĕп алă.

Пăхать хĕрарăм тĕлĕннĕн.

Хăй ăшĕнче шутлать пуль:

Паллă,

Сыпма та пуçлăх ĕлкĕрнĕ...

Ах, вăрçă пĕтнĕ?

Вăрçă пĕтнĕ!

Йĕрет инке ĕсĕклесе.

Çак хыпара миçе çул кĕтнĕ.

Тинех-çке илтĕмĕр кĕтсе.

Кĕвентине Улька вĕçерчĕ.

Сăнран пăлханнă хăй самай.

Витре умне вăл чĕркуçленчĕ.

Малалла

— Çапла та, капла... Кампани пуçланчĕ. Кашнин ытлашши тырра патшалăх аллине памалла, — терĕ ял Совет председателĕ тĕксĕм хурал пӳртне пухăннă халăха.

— Кăçал ăçтан ытлашши тырă пултăр?! — хирĕç тавăрчĕ Кутăн Якку ывăлĕ Петĕр.

— Ничево... Тупатпăр. Анчах халь план килмен-ха. План кĕтетпĕр.

Халăх саланчĕ. Пурте утрĕç килĕсене. Хăшĕ-пĕрисем урам кĕтессине çитсен чылайччен пĕр-пĕринпе пуплесе тăчĕç. Кусен пичĕсем те йăлкăшмаççĕ. «Х-хву, ты, пурнăç-и ку» Йытă пурнăçĕ!» — тесе сурса илчĕ Уйчӳк Ваçли, хăйĕн вăрăм, сарă сухалне шăлса.

Теприсем васкаса утса, нимĕн чаранмасăр килĕсене саланчĕç.

— Иккĕн пĕр лав çине тийĕпĕр, Сахар. Ман лаша çуккине ху пĕлетĕн вĕт! Вĕсен планне кĕтсе... Леçетпĕр хамăрах. Мĕне кирлĕ вĕсен планĕ пире... — пуплешрĕ пĕри юлташĕпе.

* * *

Председатель кунĕн-çĕрĕн план кĕтет.

— План илсе килсе паман-и паян? — ыйтать арăмĕнчен вырăн çинчен тăрсанах.

— Мĕн планĕ ыйтатăн ара эсĕ манран пĕрмаях?

— Тырă планĕ. Тырă... Ăна та пĕлместĕн. Председатель арамĕ тесе усра вара сана. Тырă планĕ... — Хăмсарчĕ кил хуçи.

Малалла