Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Аннене

Виççĕн ларнă та лараççĕ

Пĕрене çинче —

Виçе карчăк, виçĕ тантăш,

Виççĕш — виç тĕнче.

Чи малтан сӳтсе яваççĕ

Çĕн хыпарсене,

Мĕтрисен çухалнă хурĕ

Иртнĕ каçхине.

Вĕçелис мăнуклă пулнă.

Мĕн тери телей!

Çĕн мунча туса пĕтернĕ

Тимĕрç Ĕлĕкçей.

Çăвĕпе çумарĕ çумăр.

Йывăр çул кăçал.

Мĕн тăвас тен — çӳл тӳпешĕн

Турă çеç — хуçа.

Çĕршывра та йĕрке çук ав.

Тем лапăртăтаç...

Тиливисăрпа кăтартрĕç,

Ай-тур-тур, çĕркаç!..

Халь камсем пурнаççĕ лайăх?

Вăрă-хурахсем.

Çĕршыва та сутса ярĕç,

Чармасан вĕсем.

Ав, паян та параймарĕç

Пенси укçине.

Мĕн çисе пурăнмалла тет

Пирĕн малашне?

Хулара мĕнле пурнаç-ши?

Хуть эпир кунта

Юр-вартан та татăлмастпăр,

Аш та пур кăштах.

Ахальтен куçмаççĕ пулĕ

Хуларан яла.

Пирĕн ял та хула пулĕ

Малалла

Пĕрре çӳлте-çӳлте вĕçетĕн,

Тепре — ӳксе ванатăн эс.

Пĕрре эс хĕвел пек çиçетĕн,

Тепре — халь-халь сӳнес пек эс.

Мĕскер эс?.. Сывлăш-и, хĕлхем-и?..

Ăçта эс?.. Пур-и эс?.. Сана

Куç хӳрипе çеç ман курасчĕ...

Çук, кăтартмастăн эс хăвна.

Сана хăш чух чăтма çук тăвăр —

Эп çеç-и — пĕтĕм çут тĕнче!..

Эс ирĕклĕ. Анчах эс маншăн

Яваплă Турă умĕнче.

...Сахал пĕлетĕп эп, тунмастăп.

Эс ытларах пĕлен манран.

Кала мана, мĕскер вăл — Пурнăç.

Мĕскер кĕтет унта — кайран?!

Кала мана, мĕскер вăл — Вилĕм?

Кала, мĕнле пурăнмалла?

Кала мана, çак Чăтлăх витĕр,

Ăçта çити ман утмалла?..

Мĕскер эс?.. Сывлăш-и, хĕлхем-и?

Ăçта эс?.. Пур-и эс?.. Сана

Эп кăлăхах, тен, тархаслатăп.

Эс, тен, ман Ĕмĕтĕм кăна.

Автан виççĕмĕш хут авăтсан Сарпике куçне уçрĕ. Тӳпене çĕкленекен хĕвел кантăкран пăхрĕ, хăйĕн ылтăн пайăркисене пӳлĕм тăрăх сапаларĕ. Пĕр пайăрки хĕр питне те çутатса илчĕ. Килтисем тăрайман-ха. Амăшĕ çеç тĕпелте кăштăртатать, ирхи апат хатĕрлет пулас. Сарпике çав вăхăтра тем асаилчĕ те йăл кулчĕ...

Йĕри-тавра тĕп-тĕттĕм. Куçа чиксен те нимĕскер те курăнмасть. Шикленнипе хĕр унталла-кунталла пăхса илчĕ. Çав вăхăтра алăк майĕпен уçăлчĕ. Сарпике çутă ӳкнĕ еннелле ялт пăхрĕ. Алăкран кĕрекен çутă куçа шартарса ячĕ. Куçне алăпа хпланипех вăл алăк патнелле утрĕ. Такам хăйне ятран чĕннине илтрĕ.

Куçне уçрĕ — ун умĕнче икĕ Урхамах тăрать. Иккĕшĕ те сăмахпа каласа пама пĕлмелле мар илемлĕ. Пĕри тин çунă юр пек шап-шурă, тепри — хуп-хура. Çутă çинче икĕ лаши те йăлтăртатса тăраççĕ. Вăрăм çилхисене пĕр еннелле тураса якатса хунă. Шурринне чечексемпе тыттарнă. Кĕлеткисем тӳрĕ, яштака. Сарпике умĕнче тапăртатса тăраççĕ, çавăнтах пуçĕсене ухса илеççĕ.

— Эпир сана тахçантанпах кĕтетпĕр, — терĕ Шурă учĕ.

— Мана...

— Çапла. Сарпике, Эсĕ пирĕн Пирĕшти, пирĕн Патша.

Малалла

Кашни кунах çуралнă кун хĕвелĕн.

Вăййи те ĕçĕ — кăмăплă, хевтеллĕ.

Тӳпе арки çинчен сапать уяв ятне

Пурне те кирлĕ чĕрĕлĕх — парне.

Кашни кунах чун тухнă кун вĕрентекенĕн.

Вăйран ӳкет ĕçне вĕçленĕçемĕн.

Шырать чун канăçне килес ăру ятне

Валеçнĕ май этем пархатарне.

Çулсем чупаççĕ кай енне,

Йĕрсем ӳкеççĕ пит çине.

Пĕр-пĕринпе хĕресленеççĕ

Тарăнниие чи ăшăххи,

Йĕрсем пулса ӳкерĕнеççĕ

Этем телейĕпе хуйхи.

Çав йĕрсенче — кун-çул таппи,

Чун кĕввипе этем шăпи.

Хĕсĕкрех иккен

Халь тăван кил-çурт.

Илĕртет ĕлккен

Инçетри мăн çул.

Пĕлес çук ăна,

Умăнти кунна:

Те телей сунать,

Те инкек кăна.

Этеме темме

Пӳрнĕ хур курма.

Кирлĕ мар йĕме,

Хурланма-тума.

Ватăлни каять,

Çамрăкки килет.

Çак шăпа-пая

Кашниех кĕрет.

Хĕн тивсен те, тем

Илĕртет инçет.

Пурпĕрех этем

Ыррине кĕтет.

Çавăнпах-и, тен,

Чĕтремест алли.

Çавăнпа этем

Пуринчен вăйли.

Савăнса-кулса

Эпир ӳсрĕмĕр.

Ырлăхне курса,

Хурлăх тӳсрĕмĕр.

Кĕреçе çĕре

Касса кĕчĕ пуль.

Çывхарать черет...

Тăкăнать куççуль...

Лашана пĕрремĕш хут

Курнине эп астăватăп:

Эпĕ пĕчĕкчĕ ун чух,

Аннепе пĕрле пыратăп.

Уй тăрăх, алран тытса

Анне мана çавăтатчĕ.

Хĕр ан ывăнтăр тесе

Манпа ерипен пыратчĕ.

Çутçанталăк пит чипер,

Эпир савăнсах пыратпăр,

Хĕвелĕн пайăрки çине

Куçсене хĕссе пăхатпăр

Хĕвел пирĕн çине пăхать,

Кайăксем хитре юрлаççĕ,

Пĕлĕт тӳпере чупать,

Çĕр çинче вара чупаççĕ

Хурт–кăпшанкăсем, вĕсем

Нихăçан та ывăнмаççĕ.

Хайĕн пурнăçĕ çинчен

Кунĕн–çĕрĕн шухăшлаççĕ.

Эпĕ хам та пĕчĕк те,

Курăкран кăштах çеç çӳллĕ.

Хурт-кăпшанкă пурнăçĕ

Маншăн питĕ илертӳллĕ.

Лартăм эп чĕркуçленсе,

Чечеке пăхма пуçларăм.

Анне ларчĕ юнашар.

Унпа эпĕ асăрхарăм

Мĕнле вĕлле хурчĕ килчĕ,

Ларчĕ вăл чечек ăшне.

Сĕткене ĕмме тытăнчĕ

Хăйĕн вăрăм сăмсипе

Хурт–кăпшанкăн ĕç çине

Лартăмăр эпир пăхса.

«Мĕн тери ĕçчен ку халăх» —

Малалла

Пĕррехинче мана атте вылямалли теттесем туянса пачĕ. Ахаль теттесем мар — лашасем. Виçĕ лаша. Эпĕ питĕ савăнтăм. Кашни кун вĕсемпе вылятăп. Уçăлма уя илсе тухатăп. Çитеретĕп, шăваратăп. Шăварма ял çывăхĕнчи юханшыв патне илсе çӳретĕп. Пĕр тетти çине утланса ларатăп та ши-и-к! шăхăратăп. Теттесем тӳрех юханшыв патнелле вĕçтереççĕ. Эпĕ савăннипе юрласа яратăп. Юрла-юрла шыв хĕррине çитетпĕр, тăраниччен шыв ĕçетпĕр. Тутлă курăкпа хăналаннă хыççăн киле таврăнатпăр. Çапла кун хыççăн кун иртрĕ.

Пĕр каçхине вуниккĕ çитнĕ чухне эпĕ вăранса кайрăм. Куçа уçрăм та тĕлĕнсех кайрăм. Пăхатăп: манăн тетте-лашасем чĕрĕлнĕ. Ĕненмесĕр татах пăхатăп, лайăхраххăн сăнатăп, чăнах та чĕрĕлнĕ! Эпĕ шăппăн сăнама пуçларăм: мĕн тăвасшăн-ши кусем? Лашасем манăн ĕçлемелли ĕçсене тăваççĕ! Пĕри чашăк-тирĕк çăвать, тепри урай çăвать, виççĕмĕшĕ пуçтарать.

Ĕçлесе пĕтернĕ хыççăн пĕри ман пата пырса мана утиялпа витсе ячĕ. Тепри портфельтен кĕнекесем кăларчĕ. Вара пĕрле килти ĕçсене тĕрĕслеме пуçларĕç. Вырăс чĕлхипе икĕ йăнăш тупрĕç, тӳрлетрĕç, унтан акăлчан тата чăваш чĕлхипе, математикăпа йăнăшсене тӳрлетрĕç. (Эпĕ япăхах вĕренместĕп-ха, çапах та васканă чухне йăнăшсем сиксе юлкалаççĕ). Ручкăн пасти пĕтнĕччĕ, ăна та улăштарса сумкăна каялла чиксе хучĕç.

Малалла

Аннене суйламаççĕ,

Ма тесен вал — пĕрре.

Аннене хурламаççе —

Вăл çуратнă пире.

Эс, аннеçĕм, юратнă

Кашнине чĕререн.

Ăшă туйăм вăратнă

Юрласа каçсерен.

Сана вăхăт илеймĕ

Ачусен чĕринчен.

Эсĕ — пурнăç илемĕ,

Эсĕ — çутă тĕнче.

Ачусем сас памаççĕ,

Тухса кайнă килтен.

Вĕсене ирĕн-каçăн

Чăтайми эс кĕтен.

Сухаланă пит тарăн

Çăн-питне хура-шур.

Çӳçӳнте сан, мăнтарăн,

Пурнăç пурçăнĕ пур.

Хĕлĕн-çăвĕн вăл çулран юлман.

Ик енче ун пулнă ик турта.

Çирĕм çул хушши юрта-юрта,

Ял-йыша ăш çăкăрсăр лартман.

Чаплă ут та ватăлать иккен.

Пурпĕрех туртатчĕ-ха хуллен.

Тăвалла хăпарнă чух паян

Чăтаймарĕ, ӳкрĕ ураран.

Кутăнла кӳлменччĕ пĕккине —

Ăсатмашкăн тиврĕ мĕскĕне.

Ĕçĕ йывăр пулнă-çке лашан...

Туртнă чух çакна асăрхаман.