Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ах, епле хитре-çке каçĕ,

Сарă уйăх ялтăрать,

Лашасем шыва анаççĕ,

Таçта кĕвĕ янăрать.

«Асатте, ларсам çума эс,

Калаçар-ха шăплăхра.

Ыйхă темме вĕçсе кайрĕ —

Пит аван-çке улăхра!

Тахçанах санран ыйтасшăн

Мĕншĕн ялăм «киввине»

Каласам мана, тархасшăн,

Эс пĕр çеç тĕриссине.»

«Чунăм, пĕчĕк сар хĕвелĕм,

Ан хурлан, ял кивĕ мар.

Ларт-ха эс мана, телейĕм,

Сăмах пулĕ кĕске мар.

Сĕм вăрман кăна кашланă

Çакăнти вырăнсенче,

Çил-тăман хĕрсе ташланă

Йывăçсен хушшисенче.

Нумай чĕрчун кунта пулнă,

Кайăксен янранă юррисем.

Çырмара тăрă шыв юхнă,

Тĕрлĕрен ĕрченĕ пулăсем.

Сăварсем кăна хак панă,

Килнĕ кунта пурăнма.

Пысăк ял çĕкле пуçланă

Çак илемлĕ вырăнта.

Çавăнтан пуçланнă Саврăш

«Сăвар» тенĕ сăмахран

Илĕртӳллĕ йĕри-таврăш

Тухнă-ӳкнĕ юмахран.

Ĕçчен те сăпайлă халăх

Пулнă пирĕн несĕлсем.

Малалла

Эп Хĕрлĕ Чутай районĕнчи Атнар ял тăрăхне кĕрекен Урикасси (Сосново) ялĕ çинчен каласа парасшăн.

Ĕлĕк–авал пирĕн тăрăхра вăрман кашласа ларнă, вăрманта тискер кайăк-кĕшĕк хуçаланнă. Вăрман çумĕпе Урю ятлă юханшыв мăнаçлăн юхса выртнă. Юханшывра тĕрлĕ пулă ĕрченĕ. Вăрман çулçăллă тата лăсăллă йывăçсемпе пуян пулнă. Пирĕн ял вырăнĕнче хыр вăрманĕ ӳснĕ.

Ват çынсем каланă тăрăх, Урикасси ялĕ тăватă ĕмĕр каялла пуçланса кайнă. Вăл Атнар ял тăрăхĕнче ватă ял шутланать.

Ял ячĕ мĕнле пуçланса кайнă–ха? Чи малтанах ял ячĕ Урю шывĕпе çыхăннă, çавăнпа Урюкасси тенĕ. Каярахпа вара ăна вырăнти влаçра ларакансем илемлетсе Урикасси тенĕ. Вырăсла Сосново, мĕншĕн тесен ял вырăнĕнче хыр ӳснĕ. 20 ĕмĕр вĕçĕнче те хыр çынсен пахчисенче юлнă, çапла вара тепĕр майпа ял ячĕ ку тăрăхра нумай хыр ӳснипе çыхăннă тесе шутлаççĕ.

Мăн асаттесем каланă тăрăх, чи малтанхи пурăнакансем — аяккарах вырнаçнă Уйпуç ялĕн çыннисем пулнă. Çак ялтан ултă çемье куçса килнĕ. Вĕсем е ялти пуян çынсемпе килĕштереймен, е пĕр çемьере темиçе ул-хĕр пулнипе уйрăлса тухнă. Урю юханшыв хĕррипе çĕрпӳртсем чавнă. Çак çĕрпӳртсенче хĕл каçнă, çапла вара ял малалла аталанса кайнă.

Малалла

Ӳкрĕ тайга çине шурă тĕтре:

Шурă тĕтре ăшăмра,

Ман ӳтре.

Кăтăш тавра.

Сас-чӳ çук,

Шăпăртах.

Шыв çеç — кушак,

Мăрлатать авăрта.

Ак катăркас тĕмисем хушшинче

Шăпчăк каçа шĕкĕлчерĕ темччен.

Шăпчăкăм-юрăç,

Юрла, кĕмĕл сас,

Сан сассуна яланах эп хавас.

Санăн сассу ас илтерчĕ мана

Эп хам çуралнă ялти çырмана.

Çав çырмари шапасен сассисем —

Сӳннĕ сив кĕл айĕнчи кăварсем.

Çĕр çынни эп.

Ырă маншăн

Тыр акма, сухалама,

Çурт тума,

Садсем лартмашкăн,

Туйра юрă юрлама.

Çĕр çынни эп.

Маншăн мар-и

Ялкăшса хĕвел тухать.

Маншăн мар-и тыр тымарĕ

Çĕр сĕткенĕпе тулать.

Çĕр çынни эп.

Кăмăллатăп

Улăхра çырла пухма,

Тепĕр чух тухса утатăп

Пул тытма та

Ут çулма...

Çĕр çынни эп.

Маншăн хаклă

Сĕм вăрман каш! кашлани.

Уява тухсассăн халăх

Тăрăс-тăрăс ташлани.

Çĕр çынни эп.

Юрататăп

Аслати авăтнине.

Шухăша путса тăнлатăп

Шăпчăксем шăхăрнине.

Çĕр çынни эл.

Кăмăл-туйăм,

Шухăшăм пĕртен-пĕрре:

Нихăçан та вутпа çулăм

Тек ан хыптăр тĕнчере!

Чечексем, чечексем...

килсе лартăр эсир,

Килсе лартăр эсир

пĕр чипер лăпкă ир:

Кĕп-кĕрен тĕслисем,

кăн-кăвак тĕслисем,

Шĕл кăвар пек çунса

тĕлкĕшен хĕрлисем...

Чечексем, чечексем...

килсе лартăр эсир.

Килсе лартăр эсир

пĕр чипер лăпкă ир:

Ӳснĕ пуль çывăхри

ĕшнере-çаранта, —

Çитеймен-ха типсе

ĕнчĕ пек сывлăм та...

Чечексем, чечексем...

килсе лартăр эсир.

Килсе лартăр эсир

пĕр чипер лăпкă ир...

Кам хăварнă кĕртсе?

пĕлеймерĕм çавна.

Халь ларатăр пăхса,

çунтаратăр чуна!

(Юлташ альбомĕ çине)

Альбом тавраш çыра пĕлместĕп,

Курман альбом тавраш çырса.

Эс — ĕненместĕн,

Итлеместĕн...

Мĕскер çырам, мĕскер сунса?

Вăрнарăн çакă хыр вăрманĕ —

Пиллерĕ тĕл пулма пире:

Шăм-шакăн ăнăçсăр суранĕ

Тытать халь санаторире.

Сурать шав сан та, ман та шăмă,

Ӳкерчĕ вăл

Тăлла-тăлла...

Алсем çапах —

Сулмаклă чăмăр!

Çапах — манмастпăр-ха кулла!

Кулла манмастпăр-ха, тăванăм, —

Манар та мар ăна нихçан:

Тем-тем тӳсес пулсан та,

Санăн —

Сыв пултăр харсăрлăх ялан!

Пĕртен-пĕр хамăр чирĕн хурчĕ

Кăна-и кăсăк халь пире?

Çут тĕнчере ăçта мĕн пулчĕ —

Йăлт хăй çине илет чĕре!

Çынсен телейĕпех телейлĕ

Пулма пĕлет пулсан этем,

Вара кун-çулĕ ун —

Хĕвеллĕ,

Вара — хĕл чух та чечексем.

Вара çын —

Иксĕлми хăватлă:

Нимле тумхах хăрушă мар...

Пар алă, тусăм!

Пул çунатлă,

Яш чĕрӳнтен вут-хĕм кăлар!

Эпĕ кунсерен темиçешер çыру илсе тăратăп. Ман пата тĕрлĕ вырăнсенчен тĕрлĕ чĕлхесемпе çырусем ярса, манăн халлапсене пур çĕрте те ватти-вĕттипех кăмăлласа вулани çинчен пĕлтереççĕ. Акă паян эпĕ Тукаль ялĕнчи шкулта вĕренекен ачасенчен çакăн пек çыру илтĕм:

«Хисеплĕ Çтаппан пичче!

СИРЕ ЮРАТАКАН АЧАСЕМ».

Чăнахах, эпĕ кăвакал та, пăчăр та, ăсан та пайтах тытса курнă, вĕсене тытас тĕлĕшпе те эпĕ чи чаплă сунарçă шутланнă. Манран хамăр таврари сунарçăсем кăна мар, Çĕпĕрти сунăрçăсем те шалтах тĕлĕнетчĕç.

Малалла

В. Смирновăна

Хĕл сиввийĕ кăчăр-кăчăр!

Ак пуçларĕ юрлама.

Ман çумра эс, савнă пăчăр, —

Çук, шăнтаймĕ шартлама.

Эс шăнсассăн — хĕмлентерĕп,

Шĕл кăварлă ман чĕрем.

Сан чунна яр! çĕклентерĕп,

Чухăн мар эп кĕвĕрен.

Çич тĕспе çеçке çуртарăп

Шур юр витнĕ улăхра.

Ту-сăрта та ташлаттарăп

Саншăн эл çак вăхăтра.

Эс паян сирсе антартăн

Ман çири хĕн-асапа.

Чунăма эс юрлаттартăн,

Вутăш пултăн эс манпа...

Хĕл сиввийĕ кăчăр-кăчăр!

Тулнă уйăх шап-шурах.

Савнă тусăм, савнă пăчăр,

Эс утатăн ман çумрах.

(Митта Ваçлейĕ вилсен)

Сан иртнĕ ĕмĕрӳ, çĕре кĕнĕ поэт,

Çеçпĕл Мишши

Çил улать, çил улать, çил улать —

Этем пек хӳхлесе вăл чупать.

Эп утатăп хирпе пĕр-пĕччен,

Вăй кайса, тăрăнса ӳкиччен...

Кăра çил, эс ытла ан ула,

Тăвăлна каялла хăвала.

Çумăрпа ан кастар, ан лӳшкет —

Чĕрем хурлă, капла та йĕрет:

Чăвашстанăм хӳхлет татăлса,

Поэт кайрĕ пиртен уйрăлса.

Каласамăр, хирсем, вăрмансем,

Çак хуйха эп епле-ха тӳсем?..

Чунне хуçрĕ, тылларĕ тĕрме,

Анчах Чăнлăх — памарĕ çĕрме!..

Хĕпĕртетчĕç çумри тусусем,

Çунатланчĕç каллех сăввусем.

Ĕçлеме пуçласаччĕ хастар —

Паян, Çĕрĕм, куççулĕ юхтар...

Çĕкленсемччĕ, поэт, куçна уç,

Эсрелсен çавине шартах хуç!

Çук çав, сăвăç тетем вăранмасть,

Чĕремри вут-кăвар пусрăнмасть.

...Çил улать, çил улать, çил улать —

Тĕнчепе тулашса макăрать.

Малалла

Этем пĕр вĕçĕмсĕр ĕçлет вай пур чухне.

Хевти пĕтсессĕн те шутлатъ ĕç пиркиех:

Пурнăçлайман иккен вăл чи кирлисене...

Епле кулянмăн-ха? Сăлтав çителĕклех.

Илмест асне те вăл çак эрлĕ вăхăтра,

Этем тĕнчин йĕркийĕ-çке — хăйне кура:

Вăл пысăк çын-и е пĕчĕк çын-и — пурпĕрех

Пурнăçланман ĕçсем юлаççĕ кашниннех.

Юлаççĕ çав, юлаççĕ сахал мар вĕсем —

Малаш тĕллевлĕ, илĕртӳллĕ ĕмĕтсем.

Çав ĕçсене йăлт пурнăçлас тăк çĕр çинче,

Çăтмах пек чаплă пулĕччĕ мĕнпур тĕнче.